Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
6 bölüm · ~13 dk · 15 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Anlam ilişkileri, sözcükler arasındaki eş anlamlılık, yakın anlamlılık ve zıt anlamlılık bağlantılarını inceler. ALES'te bu başlık iki biçimde sınanır: (1) bir cümledeki sözcüğün yerine, cümlenin anlamını bozmadan hangi sözcüğün konulabileceğinin bulunması ve (2) bir cümledeki iki sözcük ya da yargı arasında zıtlık, eş değerlik ya da yakınlık ilişkisinin tanınması.
Bu konunun püf noktası, eş anlamlılığın ve zıt anlamlılığın mutlak değil, bağlama bağlı (bağlamsal) olabileceğidir. İki sözcük bir cümlede birbirinin yerini tutabilirken başka bir cümlede tutamayabilir; bu yüzden sözcükleri cümle dışında, soyut bir liste gibi ezberlemek yerine, anlamın hangi eksende değiştiğini kavramak gerekir.
ALES düzeyinde beklenen sözcük dağarcığı, günlük dilin ötesinde soyut, akademik ve Batı kökenli-Türkçe karşılıklı çiftleri de kapsar (olanak–imkân, model–örnek, tez–sav, nesnel–objektif gibi).
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Eş anlamlılık (anlamdaşlık)
İki sözcüğün, çoğu bağlamda birbirinin yerine geçebilecek kadar örtüşen anlam taşıması. Örn. "olanak – imkân", "sonuç – netice", "biçim – şekil".
- Mutlak (kutuplu) zıtlık: Ara durum yoktur; biri doğruysa diğeri kesinlikle yanlıştır. "Canlı – cansız", "evli – bekâr".
- Dereceli zıtlık: Aralarında ara basamaklar bulunur. "Sıcak – soğuk" (ılık, serin gibi ara değerler vardır); "büyük – küçük".
Olumsuzlukla zıtlık farkı
Bir sözcüğün olumsuzu (mutlu → mutsuz) her zaman onun gerçek zıddı değildir. "Mutlu"nun mutlak zıddı bağlama göre "üzgün", "kederli" ya da "hüzünlü" olabilir; "mutsuz" yalnızca mutluluğun yokluğunu belirtir, ayrı bir duygu durumunu adlandırmaz.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Kurulun aldığı karar, sektörde büyük bir yankı uyandırdı." cümlesindeki "yankı uyandırmak" söz öbeği yerine anlam bozulmadan hangisi kullanılabilir: "ses getirmek", "unutulmak", "geçerliliğini yitirmek"?
"Öğretmen, öğrencinin yanıtını yetersiz buldu." cümlesindeki "yetersiz" sözcüğünün bu bağlamdaki zıddı aşağıdakilerden hangisidir: "eksiksiz", "kısa", "hatalı", "gereksiz"?
"Bilimsel bir çalışmada araştırmacının kişisel görüşlerinden arınmış, nesnel bir bakış açısı benimsemesi beklenir." cümlesindeki "nesnel" sözcüğü ile aşağıdaki sözcüklerden hangisi eş anlamlıdır: "objektif", "öznel", "sübjektif", "kişisel"?
"Şirket, geçen yılki zararına karşın bu yıl beklenmedik bir sıçrama yaşadı." cümlesindeki "sıçrama" sözcüğünün zıddı aşağıdakilerden hangisi olabilir: "artış", "gerileme", "istikrar", "yavaşlama"?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.