KPSS A Hukuk Seçim Sistemleri ve Siyasi Partiler konu anlatımı

Bu konu; seçimlerin anayasal temel ilkelerini (madde 67), Türkiye'de uygulanan seçim sistemini, Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) kuruluş ve görevlerini, siyasi partilerin anayasal statüsünü ve kapatılması usulünü kapsar. KPSS'de en sık sorulan noktalar; seçimlerin temel ilkelerinin (serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım-döküm, yargı denetimi) sayılması, YSK'nın kuruluşu ve kararlarının kesinliği, siyasi parti kapatma davasının kim tarafından ve hangi mercide açılacağıdır. Seçim barajı gibi kanunla değişebilecek sayısal veriler, güncel bilgi olarak verilmekle birlikte bunların değişebilir nitelikte olduğu unutulmamalıdır.

Seçimlerin temel ilkeleri (madde 67)

Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir. Seçimler ve halkoylaması; serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Bu altı ilke KPSS'de en sık ezberletilen ve sorulan ölçütlerdir:

Seçim sistemleri (genel doktrin)

Yüksek Seçim Kurulu (YSK)

YSK, 7 asıl ve 4 yedek üyeden oluşur; üyeler Yargıtay ve Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir (Yargıtaydan 6, Danıştaydan 5 üye seçilir; bunlardan 7'si asıl, 4'ü yedek üye olur; başkan ve başkanvekili bu yedi asıl üye arasından seçilir). YSK'nın başlıca görev ve yetkileri:

• Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapmak ve yaptırmak,
• Seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama,
• Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin ve Cumhurbaşkanının seçim tutanaklarını kabul etmek.

YSK kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz; bu kararlar kesindir. Bu, seçim hukukunda hukuki istikrarı ve seçim sonuçlarının hızlı kesinleşmesini sağlayan önemli bir kuraldır.

Siyasi partiler (madde 68-69)

Vatandaşlar, siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden çıkma hakkına sahiptir. Siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Siyasi partilerin tüzük ve programları ile eylemleri, Cumhuriyetin Atatürk ilkelerine dayanan niteliklerine (madde 2) ve devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü esaslarına aykırı olamaz. Siyasi partiler; ticari faaliyetlere girişemez, yurt dışından maddi yardım alamaz gibi bazı sınırlamalara da tabidir.

Siyasi partilerin kapatılması: Bir siyasi partinin kapatılmasına, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine, Anayasa Mahkemesince karar verilir. Sıradan bir vatandaş veya idari bir makam doğrudan kapatma davası açamaz; bu yetki münhasıran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına aittir, karar mercii ise Anayasa Mahkemesidir.

Siyasi partilere devlet yardımı: Belirli bir oy oranını (kanunla belirlenen barajı) aşan siyasi partiler, Hazineden yapılan yardımdan yararlanabilir. Bu oran da kanunla belirlenir ve değişebilir.