KPSS A Hukuk Yürütme konu anlatımı

2017 Anayasa değişikliği ile Türkiye, parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmiştir. Bu değişiklikle başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yürütme yetkisi ve görevi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir. KPSS'de bu konu; Cumhurbaşkanının seçilme usulü, görev ve yetkileri (madde 104), Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırları ve niteliği, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanların atanması ve Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu (Yüce Divan süreci) üzerinden sorulur.

Cumhurbaşkanının seçilmesi (madde 101)

Cumhurbaşkanı, 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından, halk tarafından doğrudan seçilir. Görev süresi 5 yıldır; bir kişi en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına aday gösterilebilmek için siyasi partilerin veya bağımsız adaylar için belirli sayıda seçmenin imzası aranır. Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisiyle ilişiği kesilir (tarafsızlık ilkesi bu şekilde biçimlenmiştir; ancak 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanının parti üyeliğinin devam edebilmesine de imkân tanınmıştır).

Yürütme yetkisi (madde 8)

Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir. Bu, 2017 öncesindeki "Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu" ortak yürütme yapısından farklı olarak, yürütmenin tek elde toplanmasını ifade eder.

Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri (madde 104)

Cumhurbaşkanının başlıca görev ve yetkileri:

• Gerekli gördüğü takdirde yasama yılının ilk günü TBMM'de açılış konuşmasını yapmak,
• Ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclise mesaj vermek,
• Kanunları yayımlamak,
• Kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri göndermek,
• Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunmak,
• Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, TBMM İçtüzüğünün, tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak,
• TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek,
• Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atamak ve görevlerine son vermek,
• Üst kademe kamu yöneticilerini atamak, görevlerine son vermek ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlemek,
• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi: çıkarmak,
• Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak (af yetkisi, sınırlıdır; genel/özel af TBMM'nin yetkisindedir).

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi

Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir:

• Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez.
• Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
• Kanunda açıkça düzenlenen: konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümleri uygulanır.
• TBMM, aynı konuda kanun çıkarırsa, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hâle gelir.

Bu sınırlar, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin kanun ile eşdeğer değil, kanuna tabi ve ikincil bir düzenleyici işlem olduğunu gösterir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, TBMM üyeliğiyle bağdaşmaz; bir milletvekili, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırsa TBMM üyeliği düşer. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, TBMM üyesi olmayan kişiler arasından da atanabilir; bu kişiler için milletvekili seçilme yeterliği şartı aranır.

Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu (madde 105)

Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir. Meclis, üye tamsayısının beşte üçünün (gizli oyla) kararıyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Soruşturma açılmasına karar verilmesi hâlinde, 15 üyeden oluşan bir Meclis komisyonu kurulur. Bu komisyonun raporu üzerine, Cumhurbaşkanının Yüce Divana sevki, TBMM üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla kararlaştırılır. Yüce Divan sıfatıyla yargılama, Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır.