KPSS A Hukuk Yasama konu anlatımı

Yasama konusu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) kuruluşunu, seçim esaslarını, görev ve yetkilerini, çalışma düzenini ve milletvekillerine tanınan yasama dokunulmazlığı ile yasama sorumsuzluğu güvencelerini kapsar. KPSS'de en sık sorulan noktalar; TBMM'nin görev ve yetkilerinin (madde 87) sayılması, yasama dokunulmazlığı ile yasama sorumsuzluğu arasındaki temel farklar ve bu güvencelerin istisnalarıdır. Milletvekili sayısı gibi kanunla belirlenen sayısal veriler zaman içinde değişebileceğinden, güncel değerler bilgi amaçlı verilmekle birlikte bunların kanunla değiştirilebilir nitelikte olduğu unutulmamalıdır.

TBMM'nin kuruluşu

TBMM, genel oyla seçilen üyelerden oluşur (madde 75). Milletvekili sayısı kanunla belirlenir; güncel olarak 600'dür, ancak bu sayı kanun değişikliğiyle farklılaşabilir. Seçilme yeterliği: 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir (madde 76). Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri, 5 yılda bir yapılır (2017 değişikliğiyle 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır ve Cumhurbaşkanlığı seçimiyle aynı gün yapılır).

TBMM'nin görev ve yetkileri (madde 87)

TBMM'nin başlıca görev ve yetkileri şunlardır:

• Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak,
• Bakanlar Kurulu ve bakanları denetlemek (2017 sonrası: Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlar hakkında Meclis soruşturması açılmasını istemek, yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması, Meclis soruşturması yollarıyla bilgi edinme ve denetim yetkilerini kullanmak),
• Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek,
• Para basılmasına karar vermek,
• Savaş ilanına karar vermek,
• Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak,
• Genel ve özel af ilanına karar vermek,
• Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek.

Yasama sorumsuzluğu (madde 83/1)

TBMM üyeleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdüğü düşüncelerden, o oturumdaki Başkanlık Divanının teklif ettiği hususlar hakkındaki oyundan sorumlu tutulamaz. Bu güvence mutlak ve süreklidir: milletvekilliği sıfatı sona erse dahi, meclis içindeki sözler ve oylar dolayısıyla sonradan sorumluluk doğmaz.

Yasama dokunulmazlığı (madde 83/2-4)

Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Bu güvence nispi (göreceli) ve geçicidir: Meclis dokunulmazlığı kaldırabilir; milletvekilliği süresi sona erdiğinde de yargılama yapılabilir hâle gelir. İstisnalar:

• Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli: ,
• Seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla: , Anayasanın 14. maddesindeki durumlara (temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılması, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmaya yönelik faaliyetler) giren suçlar.

Bu iki istisna hâlinde, milletvekili hakkında Meclis kararı aranmaksızın soruşturma yürütülebilir.

Sorumsuzluk ile dokunulmazlık arasındaki temel fark

TBMM'nin çalışma düzeni

TBMM, kendi içinden bir Başkan ve Başkanlık Divanı seçer; çalışma usul ve esaslarını TBMM İçtüzüğü ile belirler. TBMM, kural olarak açık oturumlar yapar; toplantı ve karar yeter sayısına ilişkin ölçütler İçtüzükte ve Anayasada düzenlenir (Anayasada aksine hüküm yoksa toplantı yeter sayısı üye tamsayısının en az üçte biri, karar yeter sayısı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğudur; ancak bu sayı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz).