Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~14 dk · 13 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
İdari işlem, idarenin kamu gücüne dayanarak, kamu hukuku alanında, tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğurmaya yönelik olarak yaptığı işlemdir. İdari işlemler, muhatabı bakımından birel (bireysel) işlem ve düzenleyici (genel, soyut, objektif) işlem olarak ikiye ayrılır. Her idari işlemin hukuka uygun sayılabilmesi için yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olmak üzere beş unsuru taşıması gerekir; bu unsurlardan birindeki sakatlık işlemi hukuka aykırı kılar. Bu derste idari işlemin tanımı, türleri, unsurları, sakatlık halleri, bağlı yetki-takdir yetkisi ayrımı ile idari işlemlerin geri alınması, kaldırılması ve değiştirilmesi rejimleri incelenir.
2Temel kavramlar/doktrin
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- İdari işlem tanımı ve icrailik: İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla kişilerin hukuki durumunda değişiklik yapan, hukuka uygunluk karinesinden yararlanan ve re'sen icra edilebilir nitelikte bir işlemdir. Yargı kararına ihtiyaç duymaksızın doğrudan uygulanabilir olması (icrailik), idari işlemi özel hukuk işlemlerinden ayıran temel özelliktir.
- Birel işlem – düzenleyici işlem ayrımı: Birel (bireysel) işlem, belirli bir veya birden çok kişiyi muhatap alan, somut bir hukuki durum yaratan işlemdir (atama, izin, ruhsat gibi). Düzenleyici işlem ise genel, soyut ve objektif kurallar koyan, önceden belirlenmemiş, belirsiz sayıda kişiyi muhatap alan işlemdir (yönetmelik gibi). Düzenleyici işlemler kural olarak Resmî Gazete'de yayımlanarak, birel işlemler ise kural olarak ilgilisine tebliğ edilerek yürürlüğe girer ve hüküm doğurur.
- İdari işlemin unsurları:
- Yetki: İşlemi yapan makamın, o işlemi yapmaya kanunen yetkili olmasıdır. Yetkisiz makamca yapılan işlem sakattır. Yetki gaspı, yasama veya yargı organına ait bir yetkinin idare tarafından kullanılmasıdır ve en ağır sakatlık hâli olup işlemi yok hükmünde bırakabilir. Yetki tecavüzü ise bir idari makamın, başka bir idari makamın (aynı yargı fonksiyonu içindeki) yetkisini kullanmasıdır; yetki gaspından daha hafif bir sakatlıktır.
- Şekil (usul): İşlemin yapılışında izlenmesi gereken biçim, süre ve usul kurallarıdır (yazılı olma, gerekçe gösterme, ilgili kurulun görüşünü alma gibi). Sonuca etkili olmayan, esaslı olmayan şekil eksiklikleri işlemi sakatlamaz; buna karşın işlemin özünü etkileyen esaslı şekil eksiklikleri işlemi hukuka aykırı kılar.
- Sebep: İdareyi işlemi yapmaya yönelten hukuki ya da fiili nedendir. Sebep unsurunun bulunmaması veya gerçek dışı/yanlış olması işlemi sakatlar (sebepte sapma).
- Konu: İşlemin doğurduğu hukuki sonuçtur, yani işlemle ne yapıldığıdır. Konu, hukuken ve fiilen mümkün, kanuna uygun olmalıdır; kanunun yasakladığı bir sonucu doğuran işlem konu unsuru bakımından sakattır.
- Amaç: Her idari işlem, kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik olmak zorundadır. İdarenin, yetkisini kamu yararı dışında bir amaçla (kişisel çıkar, siyasi saik, hatta başka bir kamu yararı) kullanması yetki saptırması (amaç unsurundaki sakatlık) olarak adlandırılır; bu, idare hukukunda en örtük ve ispatı en güç sakatlık türüdür.
Bağlı yetki – takdir yetkisi
Bağlı yetkide, kanun idareye işlemin şartlarını, içeriğini ve zamanını ayrıntılı biçimde belirlemiştir; kanunda öngörülen şartlar gerçekleştiğinde idarenin başka bir seçeneği yoktur, işlemi yapmak zorundadır. Takdir yetkisinde ise kanun, idareye belirli sınırlar içinde birden fazla seçenek arasında seçim serbestisi tanır; idare bu sınırlar içinde kamu yararına en uygun çözümü seçer. Takdir yetkisi keyfîlik anlamına gelmez; idarenin takdir yetkisini kullanırken de kamu yararı, eşitlik, ölçülülük gibi ilkelere uyması ve yargı denetimine tabi olması gerekir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir belediye meclisi, kendi görev alanına girmeyen, kanunla doğrudan yasama organına bırakılmış bir konuda bağlayıcı bir karar almıştır.
Soru: Bu işlem hangi unsur bakımından ve ne ölçüde sakattır?
Bir il millî eğitim müdürü, kendisini eleştiren bir öğretmeni, mevzuata uygun usul ve şekilde, yetkili makam sıfatıyla ve öğretmenin atandığı okulda gerçek bir ihtiyaç bulunmasına rağmen, asıl amacı öğretmeni cezalandırmak olacak şekilde başka bir ilçeye atamıştır.
Soru: Bu işlem hangi unsur bakımından hukuka aykırıdır?
Bir kanun, belirli şartları taşıyan herkese ruhsat verilmesini zorunlu kılmış, idareye bu konuda herhangi bir seçim serbestisi tanımamıştır. Şartları taşıyan bir başvuru sahibine idare ruhsat vermeyi reddetmiştir.
Soru: İdarenin bu ret işlemi hukuka uygun mudur?
Bir memura verilen atama kararnamesinde, memurun sicil numarası maddi bir hata sonucu yanlış yazılmıştır. İdare bu hatayı, atama işleminin esasına dokunmaksızın düzeltmiştir.
Soru: İdarenin bu müdahalesi hangi kurum kapsamında değerlendirilir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.