Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~15 dk · 16 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türk idari teşkilatı, Anayasa'nın öngördüğü merkezden yönetim (merkeziyet) ve yerinden yönetim (adem-i merkeziyet) esaslarına göre örgütlenir. Merkezi idare; başkent teşkilatı (Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar) ile taşra teşkilatından (il, ilçe, bucak) oluşur ve kendi içinde hiyerarşi ilişkisiyle işler. Yerinden yönetim ise yer yönünden (mahallî) yerinden yönetim (il özel idaresi, belediye, köy) ile hizmet (fonksiyonel) yerinden yönetim kuruluşlarını (üniversiteler, KİT'ler, meslek kuruluşları) kapsar ve merkezi idarenin bunlar üzerindeki denetimi idari vesayet yoluyla, ancak kanunun verdiği ölçüde yapılır. Bu derste bu iki örgütlenme modeli, aralarındaki temel araçlar (hiyerarşi, idari vesayet, yetki devri, yetki genişliği) ayrıntılı biçimde incelenir.
2Temel kavramlar/doktrin
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Merkezden yönetim (merkeziyet)
Kamu hizmetlerinin, başkentte toplanan merkezi bir örgüt eliyle, tek bir tüzel kişilik (devlet tüzel kişiliği) çatısı altında yürütülmesidir. Başkent teşkilatı Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklardan; taşra teşkilatı ise il, ilçe ve bucaklardan oluşur.
- Yer yönünden (mahallî/coğrafi) yerinden yönetim: İl özel idaresi, belediye ve köy. Karar organları (il genel meclisi, belediye meclisi ve başkanı, köy ihtiyar meclisi ve muhtar) halk tarafından seçimle belirlenir; kuruluş esasları, görev, yetki ve mali kaynakları kanunla düzenlenir.
- Hizmet (fonksiyonel) yerinden yönetim: Belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, kendi tüzel kişiliğine ve bütçesine sahip kuruluşlardır (üniversiteler, kamu iktisadi teşebbüsleri, meslek kuruluşları — barolar, TTB gibi —, sosyal güvenlik kurumları, RTÜK gibi düzenleyici ve denetleyici kurumlar). Bunlar belirli bir coğrafi alanı değil, belirli bir işlevi/hizmeti esas alır.
Büyükşehir belediyesi
Belirli nüfus ve ölçütleri sağlayan illerde kurulan, kendi sınırları içindeki ilçe belediyelerini de kapsayan iki kademeli bir yerel yönetim modelidir; büyükşehir belediye başkanı ve meclisi seçimle belirlenir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir ilde meydana gelen ani bir doğal afet sırasında vali, merkezden onay beklemeden bazı acil tedbirleri kendiliğinden almıştır.
Soru: Valinin bu şekilde hareket edebilmesi hangi ilkeyle açıklanır?
Bir üniversite, bütçesini kendi organlarınca belirlemekte ve akademik kadro işlemlerini kendi yönetim kurulu kararlarıyla yürütmekte; ilgili bakanlık bu kararlara ancak kanunun izin verdiği ölçüde ve hukuka uygunluk yönünden müdahale edebilmektedir.
Soru: Bakanlığın üniversite üzerindeki bu sınırlı denetim yetkisi ne olarak adlandırılır?
Bir il müdürü, kanunun izin verdiği bir konudaki yetkisini, usulüne uygun biçimde bir alt birim amirine devretmiştir. Devir süresince il müdürü aynı konuda işlem yapmamış, devralan amir işlemleri kendi adına ve kendi sorumluluğunda yürütmüştür.
Soru: Bu durum hangi idari araçla açıklanır ve imza devrinden temel farkı nedir?
Bir belediye meclisi kararı, vesayet makamınca hukuka aykırı bulunmuş ve onaylanmamıştır; ancak vesayet makamı bu kararın yerine kendi kararını koyarak belediye adına yeni bir karar almamıştır.
Soru: Vesayet makamının bu tutumu, idari vesayetin hangi temel özelliğiyle açıklanır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.