Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~11 dk · 11 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Kamu malları, bir kamu tüzel kişisinin mülkiyetinde bulunan ve doğrudan kamu hizmetine veya kamunun ortak kullanımına özgülenmiş (tahsis edilmiş) mallardır. Bu mallar, idarenin özel mülkiyetindeki mallardan (özel mallar) farklı olarak özel hukuk kurallarına değil, kendine özgü bir kamu malları rejimine tabidir. Bu derste kamu mallarının tanımı, çeşitleri, hukuki rejiminin temel özellikleri (satılamazlık, haczedilemezlik, kazandırıcı zamanaşımına konu olamama) ile kamulaştırma kurumu ele alınır.
2Temel kavramlar/doktrin
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Kamu malı – özel mal ayrımı: idarenin (devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin) sahip olduğu her mal kamu malı değildir. Kamu hizmetine veya kamunun ortak kullanımına tahsis edilmiş mallar kamu malıdır; bu tahsis bulunmayan, idarenin özel mülkiyetinde kalan mallar (örneğin hazineye ait, herhangi bir hizmete özgülenmemiş araziler) özel mal (idarenin özel malvarlığı) sayılır ve kural olarak özel hukuk rejimine tabidir (devredilebilir, üzerinde sınırlı ayni hak kurulabilir).
- Kamu mallarının çeşitleri (tahsis amacına göre):
- Sahipsiz mallar (orta malları): doğrudan kamunun ortak kullanımına tahsislidir; herkes eşit ve serbestçe yararlanır (yollar, meydanlar, parklar, mesireler, meralar).
- Hizmet malları: bir kamu hizmetinin görülmesine tahsis edilmiş mallardır (okul binaları, hastane binaları, kışlalar, resmî daireler); bunlardan doğrudan herkes değil, hizmetin yürütülmesi yararlanır.
- Doğal (tabii) kamu mallar: nitelikleri gereği kamu malı sayılan mallardır (kıyılar, deniz, göller, akarsular). Anayasa'ya göre kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve herkesin eşit ve serbest biçimde yararlanmasına açıktır.
- Kamu mallarının ortak hukuki rejimi:
- Satılamazlık (ferağ edilemezlik, tasarruf edilemezlik): kamu malları, kamu mallığı sıfatı devam ettiği sürece satılamaz, bağışlanamaz, üzerinde sınırlı ayni hak (ipotek, intifa vb.) kurulamaz.
- Haczedilemezlik: kamu mallarına, idarenin borçlarından dolayı haciz konulamaz.
- Kazandırıcı zamanaşımına konu olamama: kamu malları üzerinde, özel hukuktaki olağan veya olağanüstü zamanaşımı yoluyla (Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre) mülkiyet kazanılamaz.
- Kamu malları kural olarak kamulaştırılamaz; bir kamu tüzel kişisine ait kamu malının başka bir kamu tüzel kişisine geçirilmesi ancak kanunla öngörülen özel usullerle (devir) mümkündür.
Kamu mallığı sıfatının kazanılması
mala kamu mallığı niteliğini kazandıran, malın tescili değil fiilen tahsisidir (kamu hizmetine veya kamunun ortak kullanımına fiilen özgülenmesi); bazı mallar ise (kıyılar gibi) doğaları gereği doğrudan kanunla kamu malı sayılır.
- Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili davaları ise adli yargıda (asliye hukuk mahkemesinde) görülür; bu, işlemin idari nitelikte olmasına rağmen kanunla öngörülmüş önemli bir istisnadır.
- Kamulaştırmasız el atma: idarenin, kamulaştırma usulünü uygulamaksızın bir taşınmaza fiilen el koyup kamu hizmetine özgülemesidir; malik, bedel talebiyle dava açabilir. Bu tür uyuşmazlıklarda malikin tazminat talebi de adli yargı önünde görülür.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir yol, uzun yıllardır herkesin serbestçe kullanımına açık, bakımı belediye tarafından yapılan bir kamu malıdır. Bir kişi, bu yolun bir kısmını yıllarca fiilen kullanarak zilyetliğe dayalı olarak mülkiyet kazandığını iddia etmektedir.
Soru: Bu iddia geçerli midir?
Bir hastane binası, artık kullanılmamakta ve boş durmaktadır; ancak idare bu bina hakkında tahsisin kaldırılmasına ilişkin herhangi bir işlem yapmamıştır.
Soru: Bu bina hâlâ kamu malı sayılır mı?
İdare, bir kamu yararı kararı almış ve bir taşınmazı kamulaştırma sürecine başlamıştır; taşınmaz sahibi hem kamu yararı kararının hukuka aykırılığını ileri sürmek hem de kamulaştırma bedelinin düşük belirlendiğini iddia etmek istemektedir.
Soru: Bu iki talep hangi yargı kollarında ileri sürülür?
İdare, herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın bir kişinin taşınmazına fiilen el koyarak üzerine bir kamu hizmeti binası inşa etmiştir.
Soru: Malikin başvurabileceği hukuki yol nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.