KPSS A Muhasebe Genel Üretim Giderleri ve Dağıtımı konu anlatımı

Genel üretim giderleri (GÜG), üretimle ilgili olduğu hâlde mamullere doğrudan yüklenemeyen ya da doğrudan yüklenmesi ekonomik olmayan giderlerin tamamıdır. Endirekt malzeme, endirekt işçilik ile fabrika binası ve makinelerin amortismanı, fabrika kirası, enerji, bakım-onarım, fabrika sigortası gibi diğer üretim giderlerini kapsar. GÜG mamullere doğrudan izlenemediği için önce gider yerlerinde toplanır, sonra çeşitli dağıtım anahtarları ve yükleme oranları aracılığıyla mamullere yüklenir.

Sınavda en çok; gider yeri türleri, birinci ve ikinci dağıtım, ikinci dağıtım yöntemleri (doğrudan, kademeli, karşılıklı), önceden belirlenmiş GÜG yükleme oranı, eksik/fazla yükleme ve bunların kapatılması ile kapasite kavramları sorulur.

Gider yerleri

Dağıtım aşamaları

1. Birinci dağıtım: Tüm GÜG, esas ve yardımcı gider yerlerine dağıtılır. Doğrudan izlenebilen giderler ilgili gider yerine yazılır; ortak giderler dağıtım anahtarlarıyla paylaştırılır (kira ve ısıtma → kullanılan alan m², elektrik → kWh ya da motor gücü, ustabaşı veya yemekhane → işçi sayısı, makine sigortası → makine değeri).
2. İkinci dağıtım: Yardımcı gider yerlerinde toplanan giderler esas üretim gider yerlerine aktarılır.
   • Doğrudan (direkt) dağıtım: Yardımcı gider yerlerinin birbirine verdiği hizmetler dikkate alınmaz; giderler yalnızca esas üretim gider yerlerine, bu yerlere verilen hizmet oranlarıyla dağıtılır.
   • Kademeli (basamaklı) dağıtım: Yardımcı gider yerleri belirli bir sırayla (genellikle diğer yardımcı gider yerlerine en çok hizmet verenden başlanarak) dağıtılır; dağıtımı yapılmış bir gider yerine geri dağıtım yapılmaz.
   • Karşılıklı (matematiksel, cebirsel) dağıtım: Yardımcı gider yerleri arasındaki karşılıklı hizmetler denklem sistemiyle tam olarak dikkate alınır.
3. Mamullere yükleme (üçüncü aşama): Esas üretim gider yerlerindeki giderler yükleme oranlarıyla mamullere yüklenir.

Önceden belirlenmiş yükleme oranı

• Yükleme oranı = Tahmini (bütçelenmiş) GÜG / Tahmini faaliyet hacmi (makine saati, DİŞ saati, DİŞ tutarı, DİMM tutarı, üretim miktarı)
• Yüklenen GÜG = Fiili faaliyet hacmi × Yükleme oranı
• Fiili GÜG > Yüklenen GÜG → eksik yükleme; Fiili GÜG < Yüklenen GÜG → fazla yükleme
• Kapatma: Fark önemsizse tamamı 620 Satılan Mamuller Maliyeti hesabına; önemliyse yüklenen GÜG tutarları oranında 151 Yarı Mamuller, 152 Mamuller ve 620 Satılan Mamuller Maliyeti arasında dağıtılır.
• 7/A seçeneğinde fiili GÜG 730 Genel Üretim Giderleri hesabının borcunda, yüklenen GÜG ise 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma hesabının alacağında (151 borçlu / 731 alacaklı) izlenir.

Kapasite kavramları

Örnek 1 – Yükleme oranı ve fark: Tahmini GÜG 480.000 TL, tahmini makine saati (MS) 24.000'dir. Dönemde 25.500 MS çalışılmış, fiili GÜG 500.000 TL olmuştur.

• Yükleme oranı = 480.000 / 24.000 = 20 TL/MS
• Yüklenen GÜG = 25.500 × 20 = 510.000 TL
• Fark = 510.000 − 500.000 = 10.000 TL fazla yükleme (yüklenen > fiili)

Örnek 2 – Birinci dağıtım: Fabrika kirası 60.000 TL; kesim 500 m², montaj 300 m², bakım 200 m² alan kullanmaktadır (toplam 1.000 m²).

• m² başına kira = 60.000 / 1.000 = 60 TL; kesim 30.000 TL, montaj 18.000 TL, bakım 12.000 TL.

Örnek 3 – İkinci dağıtım yöntemleri: Birinci dağıtım sonrası yardımcı gider yerlerinde Bakım 37.000 TL, Enerji 32.000 TL gider vardır. Hizmet oranları:

• Bakım: Enerji %40, Kesim %30, Montaj %30
• Enerji: Bakım %25, Kesim %45, Montaj %30

Doğrudan dağıtım: Bakım yalnızca Kesim ve Montaj'a 30:30 oranında → 18.500 + 18.500. Enerji 45:30 oranında → Kesim 32.000 × 45/75 = 19.200, Montaj 12.800. Kesim = 37.700 TL, Montaj = 31.300 TL.

Kademeli dağıtım (önce Bakım): Bakım 37.000 → Enerji 14.800, Kesim 11.100, Montaj 11.100. Enerji 32.000 + 14.800 = 46.800 → Kesim 46.800 × 45/75 = 28.080, Montaj 18.720. Kesim = 39.180 TL, Montaj = 29.820 TL.

Karşılıklı dağıtım: B = 37.000 + 0,25E ve E = 32.000 + 0,40B. Yerine koyarsak B = 37.000 + 8.000 + 0,10B → 0,90B = 45.000 → B = 50.000 TL, E = 32.000 + 20.000 = 52.000 TL. Kesim = 0,30 × 50.000 + 0,45 × 52.000 = 15.000 + 23.400 = 38.400 TL; Montaj = 15.000 + 15.600 = 30.600 TL.

Üç yöntemde de esas gider yerlerine dağıtılan toplam 69.000 TL'dir (37.000 + 32.000); yalnızca paylaşım değişir.

Örnek 4 – Önemli farkın oranlı dağıtımı: Eksik yükleme 20.000 TL'dir. Yüklenen GÜG'ün dağılımı: 151'de 40.000 TL, 152'de 60.000 TL, 620'de 100.000 TL (toplam 200.000 TL).

• 151'e 20.000 × 40/200 = 4.000 TL, 152'ye 6.000 TL, 620'ye 10.000 TL eklenir.