KPSS A Muhasebe Standart Maliyet Sistemi konu anlatımı

Standart maliyet, bir mamulün üretimi için önceden bilimsel yöntemlerle (zaman-hareket etüdleri, mühendislik hesapları, geçmiş deneyim) belirlenen ve belirli koşullarda olması gereken maliyettir. Standart maliyet sistemi; maliyet kontrolü, performans değerlendirmesi, bütçeleme ve fiyatlandırma için kullanılır. Dönem sonunda fiili maliyetler standart maliyetlerle karşılaştırılır; aradaki farklar (sapmalar) nedenlerine göre analiz edilir ve sorumlu birimlere raporlanır (istisnalarla yönetim).

Sınavda en çok; standart türleri, DİMM fiyat ve miktar farkları, direkt işçilik ücret ve süre farkları, GÜG farkları (bütçe, kapasite, verimlilik), farkların lehte/aleyhte yorumu ve Tekdüzen Hesap Planı'ndaki fark hesapları sorulur.

Standart türleri

Kısaltmalar

FM: fiili miktar, SM: fiili üretim için izin verilen standart miktar, FF: fiili fiyat, SF: standart fiyat, FS: fiili saat, SS: fiili üretim için izin verilen standart saat, FÜ: fiili saat ücreti, SÜ: standart saat ücreti, NK: normal kapasite (saat).

Direkt ilk madde ve malzeme farkları

Direkt işçilik farkları

Genel üretim gideri farkları

Standart GÜG yükleme oranı = Sabit GÜG oranı + Değişken GÜG oranı; sabit GÜG oranı = Bütçelenen sabit GÜG / Normal kapasite. Standart maliyet sisteminde mamullere SS × standart GÜG oranı kadar GÜG yüklenir.

• Toplam GÜG farkı: = Fiili GÜG − SS × Standart GÜG oranı

Üç fark yöntemi (fiili saat esaslı):

İki fark yöntemi (standart saat esaslı):

• Bütçe (kontrol edilebilir) farkı: = Fiili GÜG − (Bütçelenen sabit GÜG + SS × Değişken oran)
• Hacim (kapasite) farkı: = (NK − SS) × Sabit GÜG oranı

Farkların yorumu ve kaydı

• Fiili > Standart → aleyhte (olumsuz) fark; Fiili < Standart → lehte (olumlu) fark.
• Hesaplar: 712 DİMM Fiyat Farkı, 713 DİMM Miktar Farkı, 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları, 723 Direkt İşçilik Süre Farkları, 732 GÜG Bütçe Farkları, 733 GÜG Verimlilik Farkları, 734 GÜG Kapasite Farkları.
• Aleyhte farklar fark hesabının borcuna, lehte farklar alacağına kaydedilir. Dönem sonunda farklar önemsizse 620 Satılan Mamuller Maliyeti hesabına, önemliyse stoklar (151, 152) ve 620 arasında dağıtılarak kapatılır.
• Fiyat farkının sorumlusu genellikle satın alma bölümü, miktar ve süre farklarının sorumlusu üretim bölümüdür; kapasite farkı üretim planlama ve satış hacmiyle ilişkilidir.

Örnek 1 – DİMM farkları: Standart: mamul başına 4 kg, kg'ı 12 TL. Fiili üretim 1.000 birim; 4.200 kg ilk madde kg'ı 12,50 TL'den kullanılmıştır.

• SM = 1.000 × 4 = 4.000 kg
• Fiyat farkı = (12,50 − 12) × 4.200 = 2.100 TL aleyhte
• Miktar farkı = (4.200 − 4.000) × 12 = 2.400 TL aleyhte
• Toplam = 4.200 × 12,50 − 4.000 × 12 = 52.500 − 48.000 = 4.500 TL aleyhte (2.100 + 2.400)

Örnek 2 – Direkt işçilik farkları: Standart: mamul başına 2 saat, saat ücreti 80 TL. Üretim 1.000 birim; fiilen 1.900 saat, saat ücreti 84 TL.

• SS = 2.000 saat
• Ücret farkı = (84 − 80) × 1.900 = 7.600 TL aleyhte
• Süre farkı = (1.900 − 2.000) × 80 = −8.000 → 8.000 TL lehte
• Toplam = 159.600 − 160.000 = 400 TL lehte

Örnek 3 – GÜG farkları: Normal kapasite 2.200 DİŞ saati, bütçelenen sabit GÜG 44.000 TL (sabit oran 20 TL), değişken oran 15 TL; standart GÜG oranı 35 TL. FS = 1.900, SS = 2.000, fiili GÜG 75.000 TL.

• Standart GÜG = 2.000 × 35 = 70.000 TL; toplam fark = 5.000 TL aleyhte
• Üç fark yöntemi: Bütçe = 75.000 − (44.000 + 1.900 × 15) = 75.000 − 72.500 = 2.500 TL aleyhte; Kapasite = (2.200 − 1.900) × 20 = 6.000 TL aleyhte; Verimlilik = (1.900 − 2.000) × 35 = 3.500 TL lehte. Kontrol: 2.500 + 6.000 − 3.500 = 5.000 TL aleyhte.
• İki fark yöntemi: Bütçe = 75.000 − (44.000 + 2.000 × 15) = 75.000 − 74.000 = 1.000 TL aleyhte; Hacim = (2.200 − 2.000) × 20 = 4.000 TL aleyhte. Kontrol: 1.000 + 4.000 = 5.000 TL aleyhte.