KPSS A Muhasebe Direkt İşçilik Giderleri konu anlatımı

Direkt işçilik giderleri (DİŞ), mamulün üretiminde doğrudan çalışan ve emeği belirli bir mamul ya da siparişle ekonomik olarak ilişkilendirilebilen işçilerin ücret ve ücrete bağlı giderleridir (tornacının, kaynakçının, montaj bandındaki işçinin ücreti). Üretime yardımcı olan fakat belirli bir mamulle doğrudan ilişkilendirilemeyen personelin (ustabaşı, bakım-onarım, depo, kalite kontrol, temizlik personeli) ücretleri ise endirekt işçilik olup genel üretim giderlerine (GÜG) dahil edilir.

Sınavda bu konu; işçilik maliyetinin unsurları (brüt ücret ve işveren payları), fazla çalışma zammı ve boşa geçen sürenin sınıflandırılması, ücret ödeme yöntemleri (zaman esası, parça başı, primli sistemler) ve ücret tahakkuku ile yansıtma kayıtları üzerinden sorulur.

İşçilik maliyetinin unsurları

• Brüt ücret: İşçinin çalışma karşılığı hak ettiği toplam ücret. İşçiden yapılan kesintiler (SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi) brüt ücretin içindedir; işletmeye ek maliyet getirmez.
• İşveren payları: SGK işveren hissesi ve işsizlik sigortası işveren payı brüt ücretin üzerine eklenir ve işçilik maliyetini oluşturur.
• İşçilik maliyeti = Brüt ücret + İşveren SGK payı + İşveren işsizlik sigortası payı (+ ikramiye, tatil ücreti gibi yan ödemeler)
• Net ücret = Brüt ücret − SGK işçi payı − İşsizlik sigortası işçi payı − Gelir vergisi − Damga vergisi

(Prim oranları mevzuatla değiştiğinden sorularda oranlar verilir; hesapta verilen oranlar kullanılır.)

Fazla çalışma (fazla mesai)

• Fazla çalışmada saat ücreti belirli bir oranda (İş Kanunu'na göre genellikle %50) zamlı ödenir.
• Fazla çalışma saatlerinin normal ücret kısmı direkt işçiliktir.
• Fazla mesai zammı (primi): İşletmenin genel iş yoğunluğundan kaynaklanıyorsa GÜG'e kaydedilir ve tüm üretime dağıtılır; aksi hâlde fazla mesainin tesadüfen denk geldiği mamul haksız biçimde pahalı görünür. Fazla mesai belirli bir siparişin (örneğin müşterinin acil teslim talebi) nedeniyle yapılmışsa zam dahil tüm tutar o siparişin direkt işçiliğine yüklenir.

Boşa geçen süre

• Makine arızası, malzeme bekleme, iş değişimi gibi nedenlerle işçinin üretim yapamadığı süre.
• Normal: boşa geçen süre: GÜG'e yüklenir.
• Anormal: (olağan dışı, uzun süreli) boşa geçen süre: dönem zararı olarak kaydedilir.

Ücret ödeme yöntemleri

• Halsey: Ücret = Fiili süre × Saat ücreti + Tasarruf edilen süre × Saat ücreti × Prim oranı (genellikle %50)
  • Rowan: Ücret = Fiili süre × Saat ücreti + (Tasarruf edilen süre / Standart süre) × Fiili süre × Saat ücreti

Muhasebe kayıtları (7/A seçeneği)

Ücret tahakkuku:

• Borç: 720 Direkt İşçilik Giderleri (direkt işçiler), 730 Genel Üretim Giderleri (endirekt işçiler, fazla mesai zammı, normal boşa geçen süre), 760/770 (satış ve yönetim personeli)
• Alacak: 335 Personele Borçlar (net ücret), 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (gelir ve damga vergisi), 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri (işçi ve işveren SGK ile işsizlik sigortası payları)

Dönem sonu: 151 Yarı Mamuller – Üretim borçlu / 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma alacaklı; ardından 721 borçlu / 720 alacaklı kapanış kaydı.

Örnek 1 – İşçilik maliyeti: Direkt işçilerin brüt ücreti 100.000 TL; işveren SGK payı %20, işsizlik sigortası işveren payı %2 varsayılmaktadır.

• İşveren SGK = 100.000 × %20 = 20.000 TL; işveren işsizlik = 100.000 × %2 = 2.000 TL
• Direkt işçilik maliyeti = 100.000 + 20.000 + 2.000 = 122.000 TL

Örnek 2 – Fazla mesai: Bir işçi ayda 160 saat normal, 20 saat fazla mesai yapmıştır. Saat ücreti 150 TL, fazla mesai zammı %50'dir ve fazla mesai genel iş yoğunluğundan kaynaklanmaktadır.

• Toplam brüt ücret = 160 × 150 + 20 × 150 × 1,5 = 24.000 + 4.500 = 28.500 TL
• Direkt işçilik = 180 × 150 = 27.000 TL
• Fazla mesai zammı = 20 × 75 = 1.500 TL → GÜG

Örnek 3 – Boşa geçen süre: Puantaja göre 176 saat çalışan işçinin 8 saati makine arızası nedeniyle (normal) boşa geçmiştir; saat ücreti 200 TL.

• Direkt işçilik = 168 × 200 = 33.600 TL
• GÜG (boşa geçen süre) = 8 × 200 = 1.600 TL; toplam ücret 35.200 TL

Örnek 4 – Primli ücret: Standart süresi 10 saat olan bir iş 8 saatte bitirilmiştir; saat ücreti 120 TL.

• Halsey (%50): 8 × 120 + 2 × 120 × %50 = 960 + 120 = 1.080 TL
• Rowan: 8 × 120 + (2 / 10) × 8 × 120 = 960 + 192 = 1.152 TL