KPSS A Muhasebe Sipariş Maliyet Sistemi konu anlatımı

Sipariş maliyet sistemi, müşterilerin özel isteklerine göre birbirinden farklı özellikte mamullerin (ya da hizmetlerin) üretildiği işletmelerde kullanılan maliyet belirleme sistemidir. Maliyet taşıyıcı sipariştir (iş, parti, proje). Her sipariş için ayrı bir sipariş maliyet kartı (föyü) açılır; siparişe ait direkt ilk madde, direkt işçilik ve yüklenen genel üretim giderleri bu kartta toplanır. Mobilya, matbaa, gemi inşa, makine imalatı, inşaat, oto tamir ve danışmanlık gibi faaliyetlerde uygulanır.

Kitle hâlinde, birbirinin aynı mamullerin sürekli üretildiği (çimento, şeker, un, petrol rafinerisi) işletmelerde ise safha maliyet sistemi kullanılır; orada maliyetler üretim bölümleri (safhalar) bazında toplanır ve ortalamaya dayanır.

Sınavda sipariş maliyet sistemi; uygun olduğu işletme türü, maliyetlerin siparişlere yüklenmesi, sipariş toplam ve birim maliyeti, tamamlanan/teslim edilen/devam eden siparişlerin hangi hesapta izlendiği, eksik-fazla yüklenen GÜG ve bozuk birimler üzerinden sorulur.

Maliyetlerin siparişlere yüklenmesi

• Yükleme oranı = Tahmini GÜG / Tahmini faaliyet ölçüsü (DİŞ saati, makine saati, DİŞ tutarı vb.)
  • Siparişe yüklenen GÜG = Siparişin fiili faaliyet ölçüsü × Yükleme oranı

Siparişlerin dönem sonu durumu

Kayıtlar: Tamamlanan sipariş: 152 Mamuller borçlu / 151 Yarı Mamuller – Üretim alacaklı. Teslim edilen sipariş: 620 Satılan Mamuller Maliyeti borçlu / 152 Mamuller alacaklı (satış kaydı ayrıca 120 Alıcılar / 600 Yurt İçi Satışlar, 391 Hesaplanan KDV şeklinde yapılır).

Eksik ve fazla yüklenen GÜG

• Fiili GÜG > Yüklenen GÜG → eksik yükleme; Fiili GÜG < Yüklenen GÜG → fazla yükleme.
• Fark önemsizse 620 hesabına kapatılır (eksik yükleme SMM'yi artırır, fazla yükleme azaltır); önemliyse yüklenen GÜG oranında 151, 152 ve 620 arasında dağıtılır.

Bozuk birimler

• Tüm siparişlerde ortaya çıkabilen normal bozukluk: Bozuk birimlerin maliyeti (hurda değeri düşüldükten sonra) GÜG'e kaydedilir, yükleme oranı yoluyla tüm siparişlere dağıtılır.
• Belirli bir siparişin özelliğinden (müşterinin özel isteği) kaynaklanan bozukluk: Hurda değeri düşülür, kalan maliyet o siparişte bırakılır; sağlam birimler arasında paylaştırılır.
• Anormal bozukluk: Dönem zararı olarak kaydedilir.

Örnek 1 – Üç siparişin maliyeti: Dönemde A, B ve C siparişleri üzerinde çalışılmıştır. DİŞ saat ücreti 60 TL, GÜG yükleme oranı DİŞ saati başına 50 TL'dir (tahmini GÜG 600.000 TL / tahmini 12.000 DİŞ saati).

A tamamlanıp teslim edilmiş, B tamamlanıp depoya alınmış, C devam etmektedir.

• 620 SMM = 95.000 TL; 152 Mamuller = 58.000 TL; 151 Yarı Mamuller = 37.000 TL
• A siparişi 200 birim ise birim maliyet = 95.000 / 200 = 475 TL; maliyet üzerine %20 kârla satış fiyatı = 475 × 1,20 = 570 TL
• Fiili GÜG 52.000 TL ise yüklenen 50.000 TL'ye göre 2.000 TL eksik yükleme vardır; önemsiz sayılıp 620'ye aktarılırsa SMM = 95.000 + 2.000 = 97.000 TL.

Örnek 2 – Dönem başından devreden sipariş: D siparişinin önceki dönemden devreden maliyeti 20.000 TL'dir. Bu dönem DİMM 10.000 TL, DİŞ 8.000 TL harcanmış; GÜG DİŞ tutarının %150'si oranında yüklenmektedir.

• Yüklenen GÜG = 8.000 × %150 = 12.000 TL
• D siparişinin toplam maliyeti = 20.000 + 10.000 + 8.000 + 12.000 = 50.000 TL

Örnek 3 – Siparişe özgü bozuk birimler: Müşterinin özel toleransları nedeniyle 1.000 birimlik E siparişinde 40 birim bozuk çıkmıştır. Siparişin toplam maliyeti 200.000 TL, bozuk birimlerin hurda satış değeri birim başına 80 TL'dir.

• Hurda değeri = 40 × 80 = 3.200 TL; net sipariş maliyeti = 200.000 − 3.200 = 196.800 TL
• Sağlam birim maliyeti = 196.800 / 960 = 205 TL