KPSS Ortaöğretim İslamiyet Öncesi Türk Kültür ve Medeniyeti konu anlatımı

Bu konu, İslamiyet öncesi Türk devletlerinin (Hun, Göktürk, Uygur) ortak kültürel ve sosyal yapısını anlatır. KPSS Ortaöğretim Tarih testinde devlet, ordu, aile, hukuk, ekonomi, din ve yazı başlıkları altında sorulur.

Siyasette devlet, hanedanın ortak malı sayılırdı; buna kut anlayışı denir. Devlet işleri, hükümdarın da katıldığı kurultay adlı mecliste görüşülürdü. Hükümdara kağan/han, eşine hatun denirdi.

Orduda Türkler "ordu-millet" olarak nitelendirilir çünkü halk savaşa her an hazırdı. Mete Han'ın kurduğu onlu sistem, orduyu onlu, yüzlü, binli birimlere ayırmıştır.

Toplum, oguş (aile), urug (soy), boy, budun (millet) şeklinde örgütlenmiştir. Sınıf farkı yoktu; kadına değer verilir, kadın kurultaya katılabilirdi.

Ekonomi, hayvancılığa dayanıyordu. Göçebe yaşam nedeniyle toprak kişisel değil, boyun ortak malıydı; hayvanlar yazın yayla, kışın kışlakta otlatılırdı (yaylak-kışlak düzeni). İpek Yolu ticareti önemliydi.

Hukukta yazılı olmayan ama herkesi bağlayan töre kuralları geçerliydi.

Dinde Gök Tanrı inancı esastı; buna atalara ve doğaya saygıyı içeren şamanizm eşlik ederdi. Yuğ töreni (cenaze), balbal taşları ve kurgan mezarları, ahiret inancını gösterir.

Yazıda Göktürkler kendi alfabeleriyle Orhun Abidelerini yazmıştır. Uygurlar ise 18 harfli kendi alfabelerini geliştirmiş, kâğıt ve matbaayı kullanmıştır.

Örnek 1.

Soru: Devlet işlerinin görüşüldüğü, hükümdarın da katıldığı meclise ne ad verilir?

A) Töre B) Kurultay C) Divan D) Şura E) Meclis-i Mebusan

Çözüm: Bu meclise kurultay (toy) denir; töre ise hukuk kurallarıdır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Örnek 2.

Soru: Türk toplumunda kadının kurultaya katılabilmesi ve sınıf farkının bulunmaması neyi gösterir?

A) Katı bir sınıf ayrımı vardır. B) Toplum aile temelli ve eşitlikçidir. C) Kadınların rolü yoktur. D) Yerleşik hayat yaygındır. E) Hukuk tamamen yazılıdır.

Çözüm: Bu özellikler, toplumun aile temelli ve görece eşitlikçi olduğunu gösterir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Örnek 3.

Soru: Kurganlarda kişinin eşyalarıyla gömülmesi neyin göstergesidir?

A) Sınıflı toplumun B) Yerleşik hayatın C) Ahiret inancının D) Yazılı hukukun E) Merkezi devletin

Çözüm: Eşyalarla gömülme, öteki dünyaya inanıldığının, yani ahiret inancının göstergesidir. Doğru cevap C şıkkıdır.