KPSS Ortaöğretim Osmanlı Devleti Duraklama ve Gerileme Dönemi konu anlatımı

Osmanlı Devleti tarihinde Duraklama Dönemi, Sokullu Mehmed Paşa'nın öldüğü 1579'dan Karlofça Antlaşması'na (1699) kadar süren dönemdir. Bu yıllarda devlet topraklarını büyük ölçüde korumuş, ama devlet düzeni ve ordu gücü yavaş yavaş zayıflamıştır. Karlofça'dan III. Selim'in tahttan indirildiği 1807'ye kadar süren Gerileme Dönemi'nde ise Osmanlı artık savaştığı devletlere karşı sürekli toprak kaybetmeye başlamıştır. KPSS Ortaöğretim'de bu konudan genellikle hangi olayın hangi döneme ait olduğu, antlaşmaların önemli maddeleri ve hangi padişahın/sadrazamın hangi yeniliği yaptığı sorulur.

İç nedenler: Şehzadeler artık sancağa gönderilmeyip sarayda kafeste büyütülmüş, bu yüzden tahta çıkan padişahlar deneyimsiz kalmıştır. Yeniçeri Ocağı kalabalıklaşıp disiplinini kaybetmiş, tımar sistemi bozulmuş, rüşvet yaygınlaşmıştır.

Dış nedenler: Coğrafi Keşifler'le ticaret yolları Akdeniz'den Atlas Okyanusu'na kaymış, Osmanlı'nın elindeki İpek ve Baharat yolları önemini yitirmiştir. Avrupa'da bilim ve teknoloji hızla ilerlerken Osmanlı bu gelişmeleri takip edememiştir.

Duraklama dönemi ıslahatları: II. Osman, Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak isteyince yeniçeriler tarafından öldürülmüştür (ilk padişah katli). IV. Murad sert kurallarla düzeni sağlamış, İran ile Kasr-ı Şirin Antlaşması'nı (1639) imzalamıştır. Tarhuncu Ahmed Paşa, ilk denk bütçeyi hazırlamış ama bu yüzden idam edilmiştir. Köprülüler devrinde Girit fethedilmiş (1669); ama II. Viyana Kuşatması (1683) başarısız olunca Avrupalı devletler Osmanlı'ya karşı birleşmiştir.

Karlofça Antlaşması (1699): Osmanlı; Macaristan ve Erdel'i Avusturya'ya, Podolya'yı Lehistan'a, Mora ve Dalmaçya kıyılarını Venedik'e bırakmıştır. Birden fazla devlete karşı, başka devletlerin arabuluculuğuyla imzalanan bu ilk antlaşma, Duraklama'nın bitişi sayılır.

Gerileme dönemi ıslahatları: Prut Savaşı'nda (1711) Rusya'ya karşı nadir bir zafer kazanılmıştır. Lale Devri'nde (1718-1730) ilk Türk matbaası kurulmuş (1727), Avrupa'ya elçiler gönderilmiştir; bu dönem Patrona Halil İsyanı'yla (1730) bitmiştir. Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ile Kırım'ın bağımsızlığı tanınmış, ilk kez bir Müslüman toprağı kaybedilmiştir. III. Selim'in kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu, yeniçerilerin çıkarına dokununca Kabakçı Mustafa İsyanı'yla (1807) sona ermiştir.