Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
7 bölüm · ~23 dk · 25 etkileşim
Din felsefesi, dini; vahiy ya da iman yoluyla değil, akıl yürütme ve eleştirel sorgulama yoluyla ele alan felsefe dalıdır. Din felsefesi bir dinin doğru olup olmadığını değil, "Tanrı var mıdır?", "Tanrı'nın varlığı akılla kanıtlanabilir mi?", "Din ile bilgi/bilim arasındaki ilişki nedir?", "Kötülük sorunu Tanrı inancıyla bağdaşır mı?" gibi sorularla ilgilenir.
TYT Felsefe testinde din felsefesi soruları en çok iki başlıkta yoğunlaşır: Tanrı'nın varlığına ilişkin kanıtlar (kozmolojik, teleolojik, ontolojik, ahlaki) ve Tanrı karşısındaki tutumlar (teizm, deizm, ateizm, agnostisizm, panteizm). Bu kavramların net tanımlarını ve aralarındaki ince farkları bilmek, bu konudaki soruların neredeyse tamamını çözmeye yeter.
1Din felsefesi ile teoloji arasındaki fark
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Din felsefesi, dinin içinden konuşan ve iman temelli çalışan teolojiden (kelam) ayrılır: teoloji bir dinin doğruluğunu önceden kabul edip o dinin öğretilerini sistemleştirirken, din felsefesi hiçbir dini önceden doğru ya da yanlış kabul etmeden, akılla sınar ve sorgular.
| Teoloji (kelam) | Din felsefesi | |
|---|---|---|
| Yaklaşım | Dinin içinden konuşur, iman temelinde çalışır | Dinin dışından, akılla ve eleştirel sorgulamayla yaklaşır |
| Dinin doğruluğu | Önceden kabul edilir | Hiçbir din önceden doğru ya da yanlış kabul edilmez |
| Ne yapar? | O dinin öğretilerini sistemleştirir | Akılla sınar ve sorgular |
Bir disiplin, herhangi bir dinin doğruluğunu önceden kabul etmeden, o dinin öğretilerine iman yoluyla değil akıl yürütme ve eleştirel sorgulama yoluyla yaklaşır; Tanrı'nın varlığı, dinin bilgiyle ilişkisi gibi soruları akılla ele alır.
Bu parçada tanımlanan disiplin aşağıdakilerden hangisidir?
2Tanrı karşısındaki tutumlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Beş tutumu iki ölçüte göre ayırt et: Tanrı var mı, ve varsa evrene müdahale ediyor mu?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Bir düşünüre göre Tanrı, evreni kusursuz bir düzen içinde yaratmış, ona işleyeceği yasaları koymuş; fakat yarattıktan sonra evrene bir daha hiç müdahale etmemiştir. Evren artık kendi başına, bir saat mekanizması gibi işlemektedir.
Bu parçada savunulan görüş aşağıdakilerden hangisidir? (A: Teizm, B: Ateizm, C: Deizm, D: Agnostisizm, E: Panteizm)
Bir düşünür, "Tanrı'nın var olup olmadığı insan aklının sınırlarını aşan bir sorudur; ne bu konuda kesin bir 'vardır' ne de kesin bir 'yoktur' yargısına ulaşabilirim." demektedir.
Bu düşünürün tutumu aşağıdakilerden hangisidir? (A: Teizm, B: Deizm, C: Panteizm, D: Ateizm, E: Agnostisizm)
Bir düşünüre göre Tanrı, evrenin dışında, ondan ayrı bir varlık olarak düşünülemez; Tanrı, doğanın ve evrenin kendisidir. "Tanrı ya da doğa" ifadesiyle bu düşünür, Tanrı ile evreni özdeşleştirir.
Bu parçada tanımlanan görüş aşağıdakilerden hangisidir?
3Tanrı'nın varlığına ilişkin kanıtlar
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir düşünür, evrendeki canlıların organlarının işlevlerine tam uygun biçimde tasarlanmış olmasını, gökyüzündeki gezegenlerin şaşmaz bir düzen içinde hareket etmesini örnek göstererek bu denli kusursuz bir düzenin rastlantıyla ortaya çıkamayacağını, ancak akıllı bir yaratıcının eseri olabileceğini savunur.
Bu düşünürün başvurduğu kanıt türü aşağıdakilerden hangisidir? (A: Kozmolojik, B: Ontolojik, C: Ahlaki, D: Teleolojik, E: Pragmacı)
Bir düşünür, Tanrı'yı "kendisinden daha mükemmelinin düşünülemeyeceği varlık" olarak tanımlar ve sadece zihinde var olan bir varlığın, hem zihinde hem de gerçeklikte var olan bir varlıktan daha eksik kalacağını, bu yüzden en mükemmel varlığın zorunlu olarak gerçekte de var olması gerektiğini ileri sürer. Bu akıl yürütmede hiçbir gözlem ya da deneyime başvurulmaz.
Bu düşünürün başvurduğu kanıt türü aşağıdakilerden hangisidir? (A: Teleolojik, B: Kozmolojik, C: Ontolojik, D: Ahlaki, E: Pragmacı)
Bir kanıta göre evrende gözlemlenen kusursuz düzen, uyum ve amaçlılık rastlantıyla açıklanamaz; canlıların organlarının işlevlerine uygun tasarlanmış olması gibi örnekler, evrenin akıllı bir yaratıcı tarafından tasarlandığını gösterir.
Bu parçada tanımlanan kanıt türü aşağıdakilerden hangisidir?
4Din felsefesinin diğer temel sorunları
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Deizmde Tanrı evreni yaratır ama sonra müdahale etmez.
Agnostisizm Tanrı'nın yokluğuna dair kesin bir yargıdır.
Ontolojik kanıt evrendeki düzen ve amaçlılığa dayanır.
Panteizmde Tanrı evrenin dışında değil, evrenin kendisidir.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
TYT Felsefe testinde din felsefesi genellikle 0-1 soru ile temsil edilir. Soru kökleri sıklıkla şu kalıplardadır:
- Bir düşünürün Tanrı hakkındaki tutumunu anlatan bir parça verilip "Bu düşünürün görüşü aşağıdakilerden hangisidir?" şeklinde teizm/deizm/ateizm/agnostisizm/panteizm arasından seçtirilir.
- Bir kanıt türünün (kozmolojik, teleolojik, ontolojik, ahlaki) örneklendirildiği bir parça verilip kanıtın adı sorulur.
- "Saat benzetmesi" gibi meşhur bir örnek verilip hangi kanıta ya da hangi tutuma (deizm) ait olduğu sorulur.
- Din felsefesi ile teoloji arasındaki farkın vurgulandığı, "din felsefesi neyi inceler?" tarzı kavramsal sorular.
Doğru seçeneğe ulaşmak için parçadaki anahtar ifadeye (müdahale var mı yok mu, düzen mi neden mi vurgulanıyor, gözleme mi kavrama mı dayanıyor) odaklanmak gerekir.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Teizmde Tanrı evrene , deizmde . Ateizm Tanrı'nın yokluğu konusunda varır, agnostisizm yargıyı . Panteizmde Tanrı ile evren . Teleolojik kanıtın örneği Paley'in dir; ahlaki kanıtı geliştirmiştir.