Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
6 bölüm · ~21 dk · 23 etkileşim
Varlık felsefesi (ontoloji), var olanı, var olmak bakımından ele alan felsefe dalıdır. Bilgi felsefesi "bilmek" üzerine, ahlak felsefesi "eylem" üzerine sorular sorarken, varlık felsefesi doğrudan "var olmak ne demektir, gerçek varlık nedir, varlık nasıl var olur?" sorusuna yönelir. Bu anlatımda görüşleri adlarından, filozofları da gerçek varlığa verdikleri cevaptan tanıyacaksın.
1Varlık felsefesi neyi sorar?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
TYT Felsefe testinde varlık felsefesi soruları iki eksende gelir: kavram tanıma (idealizm, materyalizm, realizm, nihilizm gibi bir görüşün tanımından adını bulma) ve filozof–görüş eşleştirme (Platon, Aristoteles, Demokritos gibi filozofların görüşlerinin birbirinden ayırt edilmesi).
Varlık felsefesinin ele aldığı temel sorular şunlardır:
- Gerçek varlık madde midir, düşünce midir?
- Nesneler zihinden bağımsız mı var olur, yoksa varlıkları algılayana mı bağlıdır?
- Varlık hakkında kesin bir şey söylenebilir mi, yoksa varlığın hiçbir temeli yok mudur?
- İnsanın varlığı, diğer nesnelerin varlığından farklı bir biçimde mi ele alınmalıdır?
2Görüşler: gerçek varlık nedir?
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Yedi görüşü kartlarda tanı: önce adını oku, cevabını tahmin et, sonra çevir.
Bir görüşe göre gerçek varlık düşüncedir, ide'dir; madde dünyası bu düşüncenin, ide'nin bir yansımasından, bir görüntüsünden ibarettir.
Bu görüş aşağıdakilerden hangisidir?
Bir filozof, evrende var olan her şeyin maddeden oluştuğunu, bilinç ve düşüncenin de maddenin bir ürünü olduğunu savunur.
Bu görüş hangisidir?
Bu kavramlar sık karıştırılır: idealizm ile materyalizm birbirinin tam karşıtıdır (düşünce mi, madde mi asıl gerçekliktir); realizm, materyalizmden farklı olarak maddeyi zorunlu görmez, yalnızca nesnenin özneden bağımsızlığını vurgular; nihilizm varlığın kendisini reddederken, agnostisizm ve septisizm (bilgi felsefesi kavramları) varlığı değil bilginin imkânını sorgular.
Bir görüşe göre evrende iki ayrı türden gerçek varlık bulunur: biri uzayda yer kaplayan, bölünebilen madde (beden); diğeri ise düşünen, yer kaplamayan tözdür (zihin/ruh). Bu iki töz birbirinden bağımsız fakat aynı anda var olabilir.
Bu görüş aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
3Üç filozof, üç cevap
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
| Platon | Aristoteles | Demokritos | |
|---|---|---|---|
| Gerçek varlık | Akılla kavranan idealar dünyası | Duyularla algılanan tikel (somut) nesneler | Bölünemez maddi parçacıklar (atomlar) |
| Evrensel (idea) | Tikelden ayrı, kendinde bir dünyada | Tikellerden soyutlanarak zihinde oluşur | Maddeden bağımsız bir varlık yok |
| Görüş türü | İdealizm (dogmatist) | Tikel nesnelerde arar | Atomcu materyalizm |
Bir filozofa göre evrende var olan her şey, gözle görülemeyecek kadar küçük, bölünemez ve birbirinden yalnızca biçim, düzen ve konum bakımından farklı olan "atom" adı verilen maddi parçacıklardan oluşur; ruh da dâhil olmak üzere hiçbir şey maddi olmayan bir kaynağa dayanmaz.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
Bir filozof gerçek varlığı akılla kavranan idealar dünyasında ararken, öğrencisi olan başka bir filozof gerçek varlığın duyularla algılanan tikel nesnelerde bulunduğunu, evrensellerin bu nesnelerden soyutlandığını savunur.
Bu iki filozof kimlerdir ve aralarındaki temel fark nedir?
Bir filozof, evrenin sonsuz sayıda, bölünemez, gözle görülemeyecek küçüklükte maddi parçacıklardan oluştuğunu, ruhun da bu parçacıklardan meydana geldiğini savunur.
Bu filozof kimdir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
Bir öğrenci, "Demokritos'un görüşü ile Platon'un görüşü aynıdır, çünkü ikisi de gerçek varlığın gözle görülemeyen bir şey olduğunu savunur." demektedir.
Bu öğrencinin görüşündeki temel yanılgı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Bir öğrenci "Realizm de idealizm de nesnelerin var oluşuyla ilgilendiğine göre ikisi aynı görüştür" demektedir.
Bu çıkarımdaki yanılgı nedir?
İdealizm ile materyalizm birbirinin tam karşıtıdır.
Realizm, gerçek varlığın madde olduğunu savunur.
Nihilizm ile septisizm aynı disiplinin kavramıdır.
Aristoteles'e göre evrensel kavramlar tikel nesnelerden soyutlanarak zihinde oluşur.
Platon'a göre gerçek varlık duyularla algılanan tikel nesnelerdedir.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
TYT Felsefe testinde varlık felsefesi soruları genellikle şu kalıplardadır:
- Bir görüşün tanımı verilip "Bu görüş aşağıdakilerden hangisidir?" şeklinde idealizm, materyalizm, realizm, nihilizm gibi bir kavramın adı sorulur.
- Bir filozofa ait ünlü bir görüş (idealar kuramı, atomculuk, düalizm gibi) verilip bu görüşün hangi filozofa ait olduğu sorulur.
- Platon ile Aristoteles'in ya da materyalizm ile idealizmin karşılaştırıldığı bir paragraf verilip aralarındaki temel fark sorulur.
- Bir öğrencinin ya da düşünürün akıl yürütmesindeki bir yanılgı (örneğin nihilizm ile septisizmi ya da realizm ile idealizmi karıştırma) verilip bu yanılgının kaynağı sorulur.
Sorular çoğunlukla kısa bir alıntı ya da örnek olay üzerinden kurulur; doğru seçenek, alıntıdaki anahtar ifadenin (madde mi düşünce mi, zihinden bağımsız mı bağımlı mı, tikel mi evrensel mi) doğru kavramla eşleştirilmesiyle bulunur.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Görüşü adıyla eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.