Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
8 bölüm · ~19 dk · 19 etkileşim
Siyaset felsefesi, devlet, iktidar, egemenlik, hukuk, adalet ve özgürlük gibi toplumsal-siyasal kavramları akıl yürütme yoluyla inceleyen felsefe dalıdır. Bu anlatımda üç büyük düşünürün devlet kuramını, adalet türlerini ve Aristoteles'in yönetim biçimi tablosunu "kim ne dedi?" mantığıyla öğreneceksin.
1Siyaset felsefesi neyi sorar?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
"İnsanlar neden bir devlet kurar?", "İktidarın (egemenliğin) kaynağı nedir, kime aittir?", "En iyi ve en adil yönetim biçimi hangisidir?", "Bireyin özgürlüğü ile devletin otoritesi arasındaki sınır nerede çizilmelidir?" gibi sorular siyaset felsefesinin temel konularıdır.
TYT Felsefe testinde siyaset felsefesi soruları en çok şu üç eksende gelir: toplum sözleşmesi kuramcılarının (Hobbes, Locke, Rousseau) doğa hali ve devlet anlayışlarının karşılaştırılması, adalet kavramının farklı tanımları ve yönetim biçimlerinin (Aristoteles'in sınıflandırması gibi) ayırt edilmesi. Bu üç başlıktaki kavram-düşünür eşleştirmelerini iyi bilmek, bu konudaki soruların büyük bölümünü çözmeye yeter.
2Temel siyaset kavramları
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Bir devlet içindeki en üstün, sınırsız ve başka hiçbir otoriteye devredilemez karar alma yetkisi, o devletin kimin elinde olduğunu belirleyen temel siyasal kavramdır; bu yetkinin hükümdara mı yoksa halka mı ait olduğu tartışması toplum sözleşmesi kuramcılarını birbirinden ayırır.
Bu parçada tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
3Toplum sözleşmesi kuramcıları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Üçü de bir "doğa hâli" tasavvurundan yola çıkar, fakat doğa hâlinin niteliği ve sözleşmenin sonucu farklıdır. Her düşünürü kendi cümlesiyle düşün.
Thomas Hobbes ("Leviathan"): İnsanlar doğa hâlinde bencil ve birbirine düşman olduğundan sürekli bir güvensizlik ve çatışma içindedirler. Güvenliği sağlamak için tüm haklarını mutlak bir egemene (Leviathan) devrederler; bu egemenin gücü sınırsızdır ve geri alınamaz. Hobbes bu yüzden mutlakiyetçi bir devlet anlayışını savunur.
John Locke: Doğa hâlini Hobbes'tan farklı olarak nispeten barışçıl bir hâl olarak görür; insanlar doğa hâlinde bile doğal haklara (yaşam, özgürlük, mülkiyet) sahiptir. Toplum sözleşmesi, bu hakları daha güvenli biçimde korumak amacıyla yapılır; devredilen yetki sınırlıdır, egemen bu hakları çiğnerse halkın direnme hakkı vardır. Locke, sınırlı ve denetimli hükümet anlayışıyla liberal düşüncenin öncüsü sayılır.
Jean-Jacques Rousseau ("Toplumsal Sözleşme"): İnsanın doğuştan iyi olduğunu, onu bozanın mülkiyet ve toplumsallaşma olduğunu savunur. Sözleşmeyle bireyler haklarını bir hükümdara değil, toplumun bütününe, yani genel iradeye (volonté générale) devreder; egemenlik halka aittir ve devredilemez. Rousseau bu yüzden halk egemenliği ve doğrudan demokrasi düşüncesinin öncüsü sayılır.
| Hobbes | Locke | Rousseau | |
|---|---|---|---|
| Doğa hâli / insan | Savaş hâli; insan bencil ve düşman | Nispeten barışçıl; doğal haklar var | İnsan doğuştan iyi; bozan mülkiyet ve toplumsallaşma |
| Sözleşmenin sonucu | Mutlak iktidar | Sınırlı, denetimli hükümet | Halk egemenliği |
| Anahtar kavram | Mutlak egemen (Leviathan) | Doğal haklar, direnme hakkı | Genel irade |
| Öncüsü olduğu düşünce | Mutlakiyetçi devlet | Liberal düşünce | Halk egemenliği, doğrudan demokrasi |
Bir düşünüre göre doğa hâlinde insanlar sürekli birbirleriyle çatışma içindedir; bu hâl "her insanın her insana karşı savaşı" olarak tanımlanabilir. Güvenliklerini sağlamak isteyen insanlar, tüm haklarını geri alınamaz biçimde tek ve mutlak bir egemene devrederler.
Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Bir düşünüre göre insanlar doğa hâlinde bile yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal haklara sahiptir. Toplum sözleşmesi bu hakları daha güvenli biçimde korumak için yapılır; hükümete devredilen yetki sınırlıdır ve hükümet bu hakları çiğnerse halkın ona direnme hakkı vardır.
Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir? (Hobbes, Locke, Rousseau, Machiavelli, Platon)
4Adalet kavramı
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Bir toplumda kamu görevlerinin ve onurların kişilerin liyakatine, emeğine ve yeteneğine göre orantılı biçimde dağıtılması gerektiği savunulmaktadır.
Bu parçada sözü edilen adalet anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?
5Yönetim biçimleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Platon, "Devlet" adlı eserinde en iyi yönetimin filozof-kral tarafından yönetilen bir aristokrasi (bilgelerin yönetimi) olduğunu savunur.
Aristoteles, yönetim biçimlerini, yönetenlerin sayısına ve yönetimin ortak yarara mı yoksa yönetenlerin çıkarına mı hizmet ettiğine göre sınıflandırır:
| Yönetenler | Ortak yarar için (iyi) | Yönetenlerin çıkarı için (yozlaşmış) |
|---|---|---|
| Tek kişi | Monarşi | Tiranlık |
| Birkaç kişi | Aristokrasi | Oligarşi |
| Çoğunluk | Politeia | Demokrasi/ohlokrasi (kalabalığın kendi çıkarı için yönetimi) |
Machiavelli ("Prens"): Siyaseti ahlaktan ve dinden bağımsız, salt güç ve devletin bekası (raison d'état) ekseninde ele alır; yöneticinin amacına ulaşmak için gerektiğinde ahlak dışı yöntemlere başvurabileceğini savunur.
Aristoteles'e göre bir yönetim biçiminin iyi ya da yozlaşmış sayılması, yönetenlerin sayısından çok, yönetimin kimin yararına yapıldığına bağlıdır.
Buna göre aşağıdaki yönetim biçimi çiftlerinden hangisinde, birincisi ortak yararı ikincisi yönetenlerin kendi çıkarını gözettiği için doğru eşleştirme yapılmıştır?
Aristoteles'e göre bir kişinin, toplumun ortak yararını değil yalnızca kendi çıkarını gözeterek sınırsız biçimde yönetmesi, monarşinin yozlaşmış biçimidir.
Bu parçada tanımlanan yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir? (Aristokrasi, Oligarşi, Politeia, Demokrasi, Tiranlık)
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Hobbes'ta doğa hâli savaş hâlidir ve sonuç mutlak iktidardır.
Locke'a göre devredilen yetki sınırsızdır ve halkın direnme hakkı yoktur.
Rousseau'da bireyler haklarını bir hükümdara değil, genel iradeye devreder.
Machiavelli bir toplum sözleşmesi kuramcısıdır.
"Zarar nasıl telafi edilmeli?" sorusu denkleştirici adaletle ilgilidir.
Oligarşi, aristokrasinin değil monarşinin yozlaşmış biçimidir.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
TYT Felsefe testinde siyaset felsefesi genellikle 0-1 soru ile temsil edilir. Soru kökleri sıklıkla şu kalıplardadır:
- Bir düşünürün doğa hâli ve sözleşme anlayışını anlatan bir parça verilip "Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?" şeklinde Hobbes/Locke/Rousseau arasından seçtirilir.
- Adaletin bir türünü (dağıtıcı/denkleştirici) örnekleyen bir parça verilip adalet türünün adı sorulur.
- Bir yönetim biçiminin (monarşi, tiranlık, aristokrasi, oligarşi, demokrasi) tanımı verilip adı sorulur.
- İki düşünürün (örneğin Hobbes ile Locke, ya da Platon ile Aristoteles) görüşleri karşılaştırılıp temel farkın ne olduğu sorulur.
Doğru seçeneğe ulaşmak için parçadaki anahtar ifadeye (doğa hâli barışçıl mı savaş hâli mi, iktidar mutlak mı sınırlı mı, egemenlik kime ait, dağıtım mı düzeltme mi, ortak yarar mı yönetenin çıkarı mı) odaklanmak gerekir.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Düşünürü anahtar kavramıyla eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.