Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
9 bölüm · ~28 dk · 33 etkileşim
Felsefe tarihi, felsefi düşüncenin İlk Çağ'dan günümüze kadar geçirdiği tarihsel gelişimi, dönemlerin karakteristik sorularını ve bu dönemlerde öne çıkan filozofların görüşlerini inceler. TYT Felsefe testinde felsefe tarihi soruları, felsefenin farklı diğer alt disiplinlerinde (bilgi, varlık, ahlak, siyaset felsefesi gibi) geçen görüşleri belirli bir çağa ve filozofa yerleştirmeyi ister; bu yüzden felsefe tarihi konusu, aslında öğrenilen tüm kavramların kronolojik bir çerçeveye oturtulmasıdır.
1Dört büyük dönem
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Dört büyük dönem şöyle özetlenebilir: İlk Çağ (doğa filozofları, Sokrates, Platon, Aristoteles), Orta Çağ (felsefenin din/teolojinin hizmetinde olduğu dönem), Yeni Çağ (Rönesans ve Aydınlanma ile aklın ve bilimin öne çıktığı dönem) ve 19-20. yüzyıl (pozitivizm, materyalizm, varoluşçuluk, pragmatizm gibi çok sayıda akımın ortaya çıktığı dönem).
- MÖ 6. yy – MS 6. yy
İlk Çağ
Doğa filozofları, Sokrates, Platon, Aristoteles.
- MS 5. yy – 15. yy
Orta Çağ
Felsefe teolojinin hizmetinde; Patristik ve Skolastik dönem.
- 15. yy – 18. yy
Yeni Çağ
Rönesans ve Aydınlanma; aklın ve bilimin öne çıkışı.
- 19-20. yy
Akımlar çağı
Pozitivizm, materyalizm, pragmatizm, fenomenoloji, varoluşçuluk, analitik felsefe.
2İlk Çağ I: Sokrates öncesi, arkhe arayışı
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Sokrates öncesi filozoflar (doğa filozofları/fizikçiler): Bu filozoflar evrenin ana maddesinin, yani her şeyin kendisinden türediği arkhe'nin ne olduğunu araştırmışlardır.
Bir filozofa göre evrende her şey sürekli bir değişim, akış ve oluş içindedir; aynı nehirde iki kez yıkanmak mümkün değildir, çünkü hem nehir hem de yıkanan kişi her an değişmektedir.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir? (A: Parmenides, B: Thales, C: Herakleitos, D: Demokritos, E: Anaksimenes)
3İlk Çağ II: Sokrates, Platon, Aristoteles
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Üç büyük filozof öğretmen-öğrenci zinciriyle bağlıdır: Sokrates → Platon → Aristoteles.
| Sokrates | Platon | Aristoteles | |
|---|---|---|---|
| Odak | Ahlak ve "kendini bil" | İdealar kuramı ve doğuştan bilgi | Gözlem, mantık ve somut nesneler |
Bir filozof, ilgisini doğadan insana ve ahlaka çevirmiş; "Erdem bilgidir, hiç kimse bile bile kötülük yapmaz." ilkesini benimsemiş; karşısındakini sorular sorarak kendi yanlış bilgisinin farkına vardırdığı yöntemi (maiotik/doğurtma) kullanmıştır. Hiçbir eser yazmamıştır.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
Bir filozofa göre asıl gerçeklik, ideaların ayrı ve aşkın bir dünyasında değil; duyularla algıladığımız tikel nesnelerin kendisinde, onların madde ve biçiminin birlikteliğinde bulunur. Bu filozof aynı zamanda gözlem ve deneyimi önemsemiş, mantığın kurallarını sistemleştirmiştir.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir? (A: Sokrates, B: Platon, C: Parmenides, D: Aristoteles, E: Augustinus)
4Orta Çağ: felsefe teolojinin hizmetinde
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Orta Çağ felsefesinde temel özellik, felsefenin bağımsız bir etkinlik olmaktan çıkıp teolojinin (dinin) hizmetinde bir araç hâline gelmesidir.
| Patristik dönem | Skolastik dönem | |
|---|---|---|
| Nedir? | Hristiyanlığın ilk yüzyıllarında Kilise Babaları'nın, Hristiyan inancını Antik Yunan felsefesiyle (özellikle Platonculukla) temellendirmeye çalıştığı dönem | Kilise okullarında (skola) yürütülen, akıl ile imanı uzlaştırmaya çalışan felsefe dönemi |
| En önemli isim | Augustinus | Thomas Aquinas |
| Akıl-iman | Önce iman, sonra akıl gelir ("İnanıyorum ki anlayayım"); akıl imanı desteklemek için kullanılır | Aristoteles'in mantığından yararlanarak Tanrı'nın varlığını akılla kanıtlamaya (kozmolojik kanıt gibi) çalışmış; akıl ile imanın çelişmediğini, birbirini tamamladığını savunmuştur |
Bir düşünüre göre önce iman gelir, sonra akıl gelir; insan önce inanmalı, sonra bu inancını akılla anlamaya çalışmalıdır. Akıl, imanın yerini alamaz, yalnızca ona hizmet eder.
Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir? (A: Thomas Aquinas, B: Augustinus, C: Aristoteles, D: Descartes, E: Kant)
Patristik dönemin en önemli isimlerinden biri olan bu düşünüre göre önce iman, sonra akıl gelir; akıl imanın yerini alamaz, yalnızca ona hizmet eder. "İnanıyorum ki anlayayım." sözüyle bu görüşü özetlemiştir.
Bu düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
5Yeni Çağ: Rönesans ve Aydınlanma
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Orta Çağ'ın dinsel dünya görüşünden uzaklaşılıp Antik Yunan-Roma kültürüne dönüşün ve insan merkezli düşüncenin (hümanizmin) öne çıktığı, Kilise'nin otoritesinin sorgulanmaya başlandığı, Kopernik ve Galileo gibi bilim insanlarının çalışmalarıyla bilimsel devrimin temellerinin atıldığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?
619-20. yüzyıl akımları
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir düşünüre göre insanın önceden belirlenmiş, sabit bir özü ya da doğası yoktur; insan önce var olur, sonra kendi seçimleri ve eylemleriyle kendi özünü yaratır. Bu yüzden insan, yaptığı her seçimden tümüyle sorumludur.
Bu görüş aşağıdaki akımlardan hangisine aittir? (A: Pozitivizm, B: Pragmatizm, C: Fenomenoloji, D: Materyalizm, E: Varoluşçuluk)
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aristoteles, Platon'un öğrencisidir.
Parmenides'e göre değişim gerçektir.
Skolastik dönemde iman akıldan önce gelir ve akıldan üstündür.
Sokrates hiçbir eser yazmamıştır; görüşleri Platon'un diyalogları aracılığıyla günümüze ulaşmıştır.
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
TYT Felsefe testinde felsefe tarihi doğrudan bir konu başlığı olarak nadiren sorulsa da, diğer alt disiplinlerdeki (bilgi, varlık, ahlak, siyaset) hemen her sorunun çözümü bir filozofu doğru çağına ve okuluna yerleştirmeyi gerektirir. Soru kökleri sıklıkla şu kalıplardadır:
- Bir filozofun (Herakleitos, Parmenides, Sokrates, Platon, Aristoteles gibi) ünlü bir görüşü ya da sözü verilip "Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?" şeklinde sorulur.
- Orta Çağ'a özgü "akıl-iman" ilişkisini anlatan bir parça verilip Patristik/Skolastik ayrımı ya da Augustinus/Aquinas ayrımı sorulur.
- 19-20. yüzyıl akımlarından birinin (pozitivizm, materyalizm, pragmatizm, varoluşçuluk, fenomenoloji) tanımı verilip akımın adı sorulur.
- İki filozofun ya da iki dönemin (Rönesans-Aydınlanma, Patristik-Skolastik gibi) karşılaştırıldığı, aralarındaki temel farkın sorulduğu sorular.
Doğru seçeneğe ulaşmak için parçadaki anahtar ifadeye (değişim mi değişmezlik mi, akıl mı iman mı önce geliyor, öz mü varoluş mu önce geliyor, fayda mı ilke mi vurgulanıyor) odaklanmak gerekir.
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Filozofu görüşüyle eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Felsefe tarihinin ilk filozofu 'tir, arkhenin olduğunu savunmuştur. Sokrates'in öğrencisi , onun öğrencisi 'tir. Patristik dönemin en önemli ismi , Skolastik dönemin en önemli ismi 'tır. Sartre'a göre .