Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
8 bölüm · ~18 dk · 20 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Atatürk ilkeleri ve inkılapları, TYT Tarih testinin en yüksek ağırlıklı konusudur; testte ortalama bir soru bu konudan gelir, bazı yıllarda bu sayı ikiye çıkabilir. Konu iki katmandan oluşur; önce bu iki katmanı birbirinden ayır:
ÖSYM bu konuyu genellikle iki biçimde sorar: bir inkılabın hangi ilke ya da ilkelerle ilişkili olduğunu buldurmak ya da bir inkılabın tarihini, içeriğini doğrudan sormak. Bu nedenle hem ilkelerin tanımını hem de her inkılabın hangi alana ve hangi ilkeye ait olduğunu net biçimde ayırt edebilmek gerekir.
2Altı ilke ve tanımları
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Her kartta ipucunu oku, ilkeyi tahmin et, sonra çevirip tanımı ve örnek inkılapları gör.
Cumhuriyetçilik, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yönetim biçimini esas alır.
Halkçılık, sınıf, zümre ya da unvan farkı gözetmeksizin herkesin kanun önünde eşit sayılmasını öngörür.
Devletçilik, ekonomide devletin hiçbir alanda üretime girmemesini öngörür.
İnkılapçılık, diğer bütün ilkeleri kapsayan ve onları tamamlayan bir "şemsiye ilke"dir.
3Laikliğin basamakları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Laiklik, tek bir kararla değil adım adım hayata geçti. Sırayı çizelgede takip et:
- 3 Mart 1924
Halifeliğin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Şer'iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması da laikliğin aşamaları arasındadır.
- 30 Kasım 1925
Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması
Laiklik ilkesinin uygulamalarından biridir.
- 17 Şubat 1926
Türk Medeni Kanunu
Dinî hukuktan laik hukuka geçiş.
- 1937
Laiklik anayasaya girdi
İlke anayasal güvenceye kavuştu.
Laiklik ilkesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
4Alanlarına göre inkılaplar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
İnkılapları beş alana ayırarak ezberlemek hem tarih hem ilke sorularında işini kolaylaştırır:
| Alan | Başlıca inkılaplar |
|---|---|
| Siyasi | Saltanatın kaldırılması (1922), Cumhuriyetin ilanı (1923), halifeliğin kaldırılması (1924), çok partili hayata geçiş denemeleri (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924, Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930) |
| Hukuk | Türk Medeni Kanunu (1926, İsviçre'den), Ceza Kanunu (İtalya'dan), Ticaret Kanunu (Almanya'dan) |
| Eğitim-kültür | Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924), Latin harflerinin kabulü (1 Kasım 1928), Millet Mekteplerinin açılması (1928), Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932) |
| Toplumsal | Şapka Kanunu (25 Kasım 1925), tekke-zaviye ve türbelerin kapatılması (1925), uluslararası saat ve takvimin kabulü (1925-1926), ölçü birimlerinin kabulü (1931), Soyadı Kanunu (1934), kadın haklarının genişletilmesi |
| Ekonomik | İzmir İktisat Kongresi (1923), aşar vergisinin kaldırılması (1925), Teşvik-i Sanayi uygulamaları, I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Merkez Bankasının kuruluşu (1930) |
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Aşağıdaki inkılap-tarih eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
5Çözümlü örnekler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Üç tipik ÖSYM kalıbını düşün, sonra çözümü aç.
"Cumhuriyetin ilanından sonra hukuk sisteminde köklü bir değişikliğe gidilmiş; dinî esaslara dayanan Mecelle'nin yerine 1926'da İsviçre Medeni Kanunu'ndan yararlanılarak hazırlanan yeni bir kanun yürürlüğe konmuştur. Bu kanunla tek eşlilik esası getirilmiş, mirasta kadın-erkek eşitliği sağlanmıştır." Bu parçada anlatılan gelişme hangi Atatürk ilkeleriyle ilişkilendirilebilir?
Şapka Kanunu, Soyadı Kanunu, tekke-zaviye ve türbelerin kapatılması, Latin harflerinin kabulü, uluslararası takvimin kabulü inkılaplarından hangisi diğerlerinden farklı bir alanda gerçekleştirilmiştir?
"1933'te kurulan Sümerbank, dokuma ve demir-çelik gibi temel sanayi kollarında devlet eliyle fabrikalar kurmuş; 1934'te uygulamaya konulan planla hangi bölgede hangi fabrikanın kurulacağı merkezi olarak belirlenmiştir." Bu parçada sözü edilen uygulamalar hangi ilkeyle ilişkilidir?
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
- I.Saltanatın kaldırılması – Cumhuriyetçilik
- II.Şapka Kanunu – Toplumsal alan inkılabı
- III.Aşar vergisinin kaldırılması – Ekonomik alan inkılabı
- IV.Türk Dil Kurumunun kurulması – Milliyetçilik
Yukarıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- "Aşağıdaki inkılaplardan hangisi ... ilkesiyle ilişkilendirilemez / ilişkilendirilir?"
- "Bu parçada sözü edilen düzenleme(ler) hangi Atatürk ilkesi/ilkeleriyle ilgilidir?"
- "Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?" (inkılap-tarih ya da inkılap-alan eşleştirmesi)
- Numaralanmış önermelerin (I, II, III...) doğruluğunun sorulduğu çoktan seçmeli sorular.
- Bir inkılabın gerçekleştirildiği tarihi ya da hangi ülkeden esinlenildiğini (Medeni Kanun-İsviçre gibi) doğrudan soran sorular.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Medeni Kanun 'den, Ceza Kanunu 'dan, Ticaret Kanunu 'dan alınmıştır. Latin harfleri 'de, Şapka Kanunu 'te, Soyadı Kanunu 'te kabul edilmiştir. Bir inkılap birden fazla ilkeyle ilişkilendirilebilir; laiklik değildir.