Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
10 bölüm · ~25 dk · 27 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Milli Mücadele, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti'nin imzaladığı Mondros Ateşkes Antlaşması'yla başlayan işgal sürecine karşı Türk milletinin bağımsızlığını korumak için verdiği siyasi ve askeri mücadeledir. TYT Tarih testinde bu konu, kronolojik sıralama, kongre kararları ile TBMM dönemi kararlarının ayırt edilmesi ve cephe bilgileri üzerine kurulu sorularla ortalama bir soru olarak karşımıza çıkar. Bu bölümde tarihler kadar olayların hangi amaçla, kimler tarafından ve hangi sırayla gerçekleştiği de sınav başarısı için belirleyicidir.
Süreç kabaca üç aşamada özetlenebilir:
Sınavda en çok karıştırılan nokta, hangi kararın kongre düzeyinde bir öneri, hangisinin ise TBMM tarafından alınmış resmî bir devlet kararı olduğudur.
2Mondros Ateşkesi ve işgaller
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni fiilen ortadan kaldıran ağır hükümler taşır. Özellikle 7. madde, İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden her noktayı işgal etme hakkı tanıyarak sonraki işgallerin dayanağı sayılmıştır. Bu maddeye dayanılarak İtilaf Devletleri sırasıyla Musul, Antep, Urfa, Maraş gibi bölgeleri işgal etmiştir.
3Kongreler ve genelgeler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Önce sırayı gör, sonra her belgenin niteliğini ayır:
- 19 Mayıs 1919
Samsun'a çıkış
Mustafa Kemal Samsun'a çıktı.
- 22 Haziran 1919
Amasya Genelgesi
Kurtuluş Savaşı'nın ilk yazılı belgesi.
- 23 Temmuz-7 Ağustos 1919
Erzurum Kongresi
Bölgesel kongre; ilk kez Temsil Heyeti oluşturuldu.
- 4-11 Eylül 1919
Sivas Kongresi
Ulusal ilk kongre; cemiyetler birleştirildi.
- 20-22 Ekim 1919
Amasya Görüşmeleri
İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'ni ilk kez resmen tanıdı.
- 28 Ocak 1920
Misak-ı Milli
Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi.
- 16 Mart 1920
İstanbul'un resmen işgali
Mebusan Meclisi kapatıldı.
Erzurum ile Sivas'ı yan yana koyunca fark netleşir:
| Erzurum Kongresi | Sivas Kongresi | |
|---|---|---|
| Tarih | 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 | 4-11 Eylül 1919 |
| Nitelik | Doğu illerinin kurtuluşu için toplanan bölgesel kongre | Tüm yurdu temsilen toplanan ulusal ilk kongre |
| Kararlar | Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, manda ve himaye kabul edilemez, milli kuvvetleri etkin, milli iradeyi hâkim kılmak esastır; kararlar tüm yurdu ilgilendirecek genişliktedir | Erzurum kararları burada da kabul edildi; manda ve himaye görüşü kesin olarak reddedildi |
| Örgüt | İlk kez Temsil Heyeti oluşturuldu | Yurttaki tüm milli cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi |
Erzurum Kongresi ile Sivas Kongresi arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
4TBMM'nin açılışı
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması üzerine Mustafa Kemal, Anadolu'da yeni bir meclis kurulması çağrısında bulunmuş; 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Ankara'da açılmıştır.
5Cepheler
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Milli Mücadele'de cepheler düzenli ve düzensiz (Kuva-yı Milliye) olmak üzere ikiye ayrılır; TBMM döneminde düzenli ordu esas alınmıştır.
Batı Cephesi'nin dört büyük savaşını sırayla izle:
- Ocak 1921
I. İnönü Muharebesi
Düzenli ordunun kazandığı ilk zafer. Ardından 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) kabul edildi, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı.
- Mart-Nisan 1921
II. İnönü Muharebesi
Yunan ordusunun ikinci saldırısı da püskürtüldü.
- 23 Ağustos-13 Eylül 1921
Sakarya Meydan Muharebesi
Savunmadan taarruza geçişin dönüm noktası; Yunan ilerleyişi kesin olarak durduruldu. Mustafa Kemal'e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verildi, Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanarak Güney Cephesi resmen kapandı.
- 26 Ağustos-9 Eylül 1922
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Kesin zafer; 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtuluşuyla Batı Cephesi'nde savaş fiilen sona erdi.
Başkomutanlığı üstlenen Mustafa Kemal yönetiminde kazanılan Sakarya, Yunan ilerleyişini durduran savaştır.
- I.Sakarya Meydan Muharebesi
- II.Amasya Genelgesi'nin yayımlanması
- III.TBMM'nin açılması
- IV.Büyük Taarruz
Yukarıdaki olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
6Mudanya Ateşkesi ve Lozan Antlaşması
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Lozan'ın önemli maddeleri:
Lozan Barış Antlaşması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
7Çözümlü örnekler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışından sonra yayımladığı bu belge, milletin bağımsızlığını yine kendi azim ve kararının kurtaracağını ilan etmiş, Sivas'ta toplanacak milli bir kongrenin çağrısını yapmıştır.
Bu parçada sözü edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?
Bu savaş sonrasında Mustafa Kemal'e TBMM tarafından Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verilmiş, ayrıca Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanarak Güney Cephesi kapanmıştır.
Bu parçada sözü edilen savaş aşağıdakilerden hangisidir?
TBMM'nin uluslararası alanda tanınan ilk antlaşmasıdır; Ermenilerle yapılan savaşın ardından imzalanmıştır.
Bu parçada sözü edilen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
8Sık yapılan hatalar
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Amasya Genelgesi bir hükümet kararı değil, doğrudan milli iradeye çağrıdır.
Sakarya Meydan Muharebesi, savaşı kesin olarak bitiren zaferdir.
Kapitülasyonlar Mudanya Ateşkesi ile kaldırılmıştır.
Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil, halk direnişi (Kuva-yı Milliye) esastır.
9ÖSYM'de nasıl soruluyor
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
ÖSYM bu konuda genellikle şu tarzlarda soru sorar:
- Bir olayı, antlaşmayı ya da kongreyi tanımlayan bir parça verip sözü edilenin ne olduğunu sorma.
- Kronolojik sıralama isteme (aşağıdaki olaylar hangi sırayla gerçekleşmiştir).
- Bir kararın hangi kongrede/mecliste alındığını sorma (Erzurum mu Sivas mı, Mebusan Meclisi mi TBMM mi).
- Bir olayın sonucunu ya da tarihsel önemini sorgulama.
- Cepheleri ve o cephedeki tarafları/antlaşmaları eşleştirme.
Sorular genellikle bir bilgi cümlesi ya da kısa bir metinle başlar, ardından o bilgiyle örtüşen tek doğru şıkkı bulmayı ister; yanlış şıklar çoğunlukla doğru bilgiyi yanlış tarihe, kişiye ya da olaya bağlayarak hazırlanır.
10Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.