Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~17 dk · 19 etkileşim
Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi konusu, 1299'da Osman Bey'in beyliği kurmasından, İstanbul'un fethiyle imparatorluğa dönüşüne ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde ulaşılan en geniş sınırlara kadar olan süreci kapsar. ÖSYM bu konuda sıklıkla bir padişahın döneme özgü icraatını (fetih, kurum, savaş) buldurma, kronolojik sıralama ve devlet teşkilatının (Divan-ı Hümayun, tımar sistemi, kapıkulu ocakları) işleyişini sorgulayan sorular sorar. İstanbul'un fethi, hem Osmanlı tarihi hem de dünya tarihi açısından bir dönüm noktası olduğundan özellikle önemlidir.
1Kuruluş Dönemi: Söğüt'ten Varna'ya
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Osmanlı Devleti, Söğüt-Domaniç yöresinde bir uc beyliği olarak Osman Bey tarafından kuruldu. Ardından gelen padişahlar başkenti önce Bursa'ya, sonra Edirne'ye taşıyarak devleti Rumeli'ye doğru büyüttü. Olayları önce sıraya diz:
- 1299
Osmanlı Beyliği kuruldu
Osman Bey; Bilecik ve Karacahisar'ın alınmasıyla bu yıl devletin kuruluş tarihi kabul edilir.
- 1326
Bursa fethedildi
Orhan Bey döneminde; Bursa başkent yapıldı.
- 1353
Çimpe Kalesi alındı
Orhan Bey döneminde Rumeli'ye ilk geçiş.
- 1389
Kosova Savaşı
I. Murad savaş meydanında şehit düştü.
- 1396
Niğbolu Savaşı
Yıldırım Bayezid kazandı.
- 1402
Ankara Savaşı
Yıldırım Bayezid Timur'a yenildi; Fetret Devri başladı.
- 1402-1413
Fetret Devri
I. Mehmed (Çelebi Mehmed) siyasi birliği yeniden sağlayarak sona erdirdi.
- 1444
Varna Savaşı
II. Murad kazandı.
- 1448
II. Kosova Savaşı
II. Murad kazandı.
Şimdi padişahları tanı: kartın önündeki ipucundan padişahı bulmaya çalış, sonra çevir.
2İstanbul'un fethi: beylikten imparatorluğa
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
II. Mehmed (Fatih), 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans'a son verdi. Bu olay Osmanlı'nın beylikten imparatorluğa dönüşümünü ve Avrupa tarihinde Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın açılmasını simgeler.
Fatih döneminde Mora, Sırbistan, Trabzon Rum İmparatorluğu (1461, Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanması) ve Kırım fethedildi. Ardından gelen II. Bayezid döneminde ise Cem Sultan meselesiyle uğraşıldı, nispeten sakin bir dönem yaşandı.
Fethin dünya tarihindeki yerini ÖSYM sık sorar. Sen ne dersin?
İstanbul'un fethi, sadece Osmanlı Devleti'nin bir imparatorluğa dönüşmesini sağlamakla kalmamış; Avrupa'da Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın başladığı bir dönüm noktası olarak da kabul edilmiştir.
Bu duruma ulaşılmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?
3Yavuz ve Kanuni: en geniş sınırlara
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
- 1514
Çaldıran Savaşı
Yavuz Sultan Selim Safevileri yendi; Doğu Anadolu Osmanlı hâkimiyetine girdi.
- 1516
Mercidabık Savaşı
Yavuz Sultan Selim dönemi; ardından Ridaniye geldi.
- 1517
Ridaniye Savaşı
Memlük Devleti ortadan kaldırıldı; Mısır, Suriye ve Hicaz alındı, halifelik Osmanlı'ya geçti.
- 1526
Mohaç Savaşı
Kanuni döneminde Macaristan'ın büyük bölümü fethedildi.
- 1529
Viyana Kuşatması
Başarısızlıkla sonuçlandı.
- 1535
İlk kapitülasyonlar
Kanuni döneminde Fransa'ya verildi.
- 1538
Preveze Deniz Savaşı
Barbaros Hayreddin Paşa kazandı; Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü sağlandı.
Yavuz Sultan Selim'in Doğu ve Güney seferleriyle halifelik Osmanlı padişahlarına geçti ve padişah "Hadimü'l-Haremeyn" (Haremeyn'in hizmetkârı) unvanını aldı.
Kanuni Sultan Süleyman, en uzun süre tahtta kalan Osmanlı padişahıdır; hazırlattığı kanunnamelerle "Kanuni" lakabını aldı. Preveze zaferini kazanan Barbaros Hayreddin Paşa bu dönemin Kaptan-ı Deryasıdır.
Yavuz Sultan Selim'in Doğu ve Güney politikası sonucunda Osmanlı Devleti aşağıdaki kazanımlardan hangisini elde etmiştir?
4Devlet teşkilatı
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
Bir imparatorluğu yönetmek için kurumlar gerekir. Klasik Osmanlı düzeninin dört temel kurumunu kartlarda tanı:
Tımarlı sipahi ile kapıkulu askerini karıştırmak sık yapılan bir hatadır:
| Tımarlı sipahi | Kapıkulu askeri (Yeniçeri) | |
|---|---|---|
| Nerede? | Taşrada | Merkezde |
| Nasıl yetişir? | Hizmet karşılığı toprak verilir | Devşirme sistemiyle yetiştirilir |
| Nasıl beslenir? | Toprak geliriyle | Maaşla |
Divan-ı Hümayun'da sadrazam, , ve gibi görevliler yer alır. , ve teşkilatları birlikte klasik Osmanlı merkez ve taşra yönetiminin temelini oluşturur.
Kuruluş Dönemi'nde beylik düzeyinde basit bir yönetim anlayışı hâkimken; İstanbul'un fethinden sonra Divan-ı Hümayun'un kurumsallaşması, tımar ve kapıkulu sistemlerinin oturması, merkezi otoritenin güçlenmesiyle Osmanlı Devleti klasik bir imparatorluk yapısına kavuşmuştur.
Bu parçaya göre Osmanlı Devleti'nin kuruluştan yükselmeye geçiş sürecinde yaşadığı temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
- "Bu fetih/olay hangi padişah dönemine aittir?" tarzı doğrudan bilgi soruları.
- İstanbul'un fethinin Avrupa tarihi açısından sonuçlarının sorgulandığı parça soruları.
- Yavuz Sultan Selim'in Doğu-Güney politikasının kazanımlarının (halifelik, Baharat Yolu) sorulması.
- Devlet teşkilatına dair (Divan-ı Hümayun, tımar sistemi, kapıkulu ocakları) tanım-kavram eşleştirmeleri.
- Kuruluş ve Yükselme dönemi padişahlarının kronolojik sıralamasının sorulduğu sorular.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
En sık sorulan kalıp: "Bu olay hangi padişah dönemine aittir?" Padişahı olayla eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.