Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
11 bölüm · ~19 dk · 23 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Bu konu, İslamiyet'in doğuşundan Anadolu Selçuklu Devleti'nin dağılmasına kadar uzanan süreci kapsar: Cahiliye Dönemi Arabistan'ı, Hz. Muhammed dönemi, Dört Halife Dönemi, Emeviler ve Abbasiler döneminde Türk-Arap ilişkileri, Türklerin İslamiyet'i kabul süreci ve ilk Türk-İslam devletleri (Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu). ÖSYM bu konuda sıklıkla bir halifenin veya hükümdarın en belirgin icraatını (ilk düzenli ordu, ilk donanma, Malazgirt Savaşı gibi) sorar; ayrıca Talas Savaşı'nın Türk-İslam ilişkilerindeki dönüm noktası rolü ve Türk-İslam devletlerinin kültürel eserleri (Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati't Türk) sık sorulan alt başlıklardır.
2Tek bakışta kronoloji
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- 610
İlk vahiy
Hz. Muhammed'e Mekke'de ilk vahiy geldi.
- 622
Hicret
Mekke'den Medine'ye; Hicri Takvim'in başlangıcı.
- 630
Mekke'nin fethi
- 632-661
Dört Halife Dönemi
- 751
Talas Savaşı
Abbasiler ile Çin; Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet'i kabulünde dönüm noktası.
- 1040
Dandanakan Savaşı
Büyük Selçuklu bağımsızlığını ilan etti.
- 1071
Malazgirt Savaşı
Alparslan; Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
- 1243
Kösedağ Savaşı
Anadolu Selçuklu Moğollara yenildi.
- 1308
Anadolu Selçuklu'nun dağılışı
Yerini Anadolu Beyliklerine bıraktı.
3İslamiyet'in doğuşu ve Dört Halife Dönemi
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İslamiyet öncesi Arabistan'daki putperestlik, kabile hayatı ve toplumsal kargaşanın hâkim olduğu döneme Cahiliye Dönemi denir. Hz. Muhammed'e 610 yılında Mekke'de ilk vahiy gelmiştir. 622'de Mekke'den Medine'ye gerçekleştirilen Hicret, Hicri Takvim'in başlangıcı kabul edilir. 630'da Mekke fethedilmiştir.
Dört Halife Dönemi'nde (632-661) her halifenin imzası farklıdır. Kartta ipucunu oku, halifeyi tahmin et:
Kur'an-ı Kerim'in çoğaltılarak farklı İslam merkezlerine gönderilmesini sağlayan ve ilk İslam donanmasının kurulduğu dönemin halifesi aşağıdakilerden hangisidir?
4Emeviler, Abbasiler ve Talas Savaşı
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Emeviler, Arap milliyetçiliğini ön planda tutarak Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ikinci sınıf muamele etmiş; bu durum Türkler arasında hoşnutsuzluğa yol açmıştır. Abbasiler döneminde bu ayrımcı politikadan vazgeçilmiş, Türklere önemli görevler verilmiştir.
| Emeviler | Abbasiler | |
|---|---|---|
| Türklere bakış | Arap milliyetçiliği; Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ikinci sınıf muamele | Ayrımcı politikadan vazgeçildi, Türklere önemli görevler verildi |
| Sonuç | Türkler arasında hoşnutsuzluk | Talas'ta Karluk Türkleri Abbasilere yardım etti; Türkler kitleler hâlinde İslamiyet'i kabul etti |
751 yılında Abbasiler ile Çin arasında yapılan ve Karluk Türklerinin Abbasilere yardımıyla sonuçlanan, Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet'i kabul etmesinde dönüm noktası olan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
5İlk Türk-İslam devletleri
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
6Büyük Selçuklu Devleti
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 5 bölüm kaldı.
- 1040
Dandanakan Savaşı
Tuğrul ve Çağrı Bey, Gaznelilere karşı kazandı; bağımsızlık ilan edildi.
- Tuğrul Bey dönemi
Bağdat Büveyhoğullarından kurtarıldı
Halife Tuğrul Bey'e "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını verdi.
- 1071
Malazgirt Savaşı
Alparslan; Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, Türkleşme süreci başladı.
- Melikşah dönemi
En geniş sınırlar
Nizamülmülk Nizamiye Medreseleri'ni kurdu, İkta sistemini geliştirdi; Ömer Hayyam Celali Takvimi'ni hazırladı.
Büyük Selçuklu Devleti, Tuğrul ve Çağrı Bey kardeşler tarafından kurulmuştur. Alparslan döneminde kazanılan Malazgirt Savaşı, Anadolu'nun Türkleşme sürecini başlatmıştır. Melikşah döneminde devlet en geniş sınırlarına ulaşmış; vezir Nizamülmülk, Nizamiye Medreseleri'ni kurmuş ve İkta sistemini geliştirmiştir. Ömer Hayyam, bu dönemde Celali Takvimi'ni hazırlamıştır.
1040 yılında Gaznelilere karşı kazanılan ve Büyük Selçuklu Devleti'nin bağımsızlığının ilan edilmesini sağlayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
7Anadolu Selçuklu Devleti
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
8Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Emeviler döneminde Arap milliyetçiliğinin ön plana çıkarılması ve Arap olmayan Müslümanlara (mevali) ikinci sınıf muamele edilmesi, Türkler arasında hoşnutsuzluğa yol açmıştır. Abbasiler döneminde ise bu ayrımcı politikadan vazgeçilmiş, Türklere devlet ve ordu kademelerinde önemli görevler verilmiştir. Bu parçaya göre Emevilerden Abbasilere geçişin Türk-İslam ilişkileri açısından sonucu nedir?
Malazgirt Savaşı (1071) ve Miryokefalon Savaşı'nın (1176) ortak sonucu nedir?
Bir Türk-İslam devletinde hükümdar, fethettiği bölgelerde bilim insanlarını himaye etmiş; bu dönemde Kutadgu Bilig ve Divan-ı Lügati't Türk gibi eserler yazılarak Türk dili ve kültürüne ait değerler İslam medeniyeti içinde yeniden üretilmiştir. Bu parçada anlatılan gelişmeler hangi devletle ilişkilendirilir?
9Sık yapılan hatalar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Kur'an'ın kitap hâline getirilmesi Hz. Ebubekir'e, çoğaltılması Hz. Osman'a aittir.
Talas Savaşı Büyük Selçuklu ile Çin arasında yapılmıştır.
"Sultan" unvanını kullanan ilk Türk-İslam hükümdarı Tuğrul Bey'dir.
Kösedağ Savaşı (1243) Anadolu Selçuklu Devleti'nin çöküş sürecini başlatmıştır.
10ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
- "Bu icraat/olay hangi halife/hükümdar dönemine aittir?" tarzı doğrudan bilgi soruları.
- Talas Savaşı'nın Türk-İslam ilişkilerindeki rolünün sorgulandığı parça soruları.
- Malazgirt, Dandanakan ve Kösedağ savaşlarının sonuçlarının karşılaştırıldığı sorular.
- Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletlerinin ortak veya ayırt edici özelliklerinin sorulması.
- Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati't Türk gibi eserlerin hangi devlet döneminde yazıldığının sorulması.
11Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Hicret 'de gerçekleşmiş ve Hicri Takvim'in başlangıcı kabul edilmiştir. Dandanakan Savaşı 'ta, Malazgirt Savaşı 'de, Kösedağ Savaşı 'te yapılmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti 'de dağılmıştır.