AYT Atatürkçülük ve Türk İnkılabı konu anlatımı

Atatürkçülük, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türk milletinin bağımsızlığını kazanmasından sonra devlet, toplum ve ekonomi hayatını çağdaş uygarlık düzeyine taşımak amacıyla ortaya konan düşünce ve uygulamalar bütünüdür. AYT Tarih-1 testinde en yüksek ağırlıklı konu olup her sınavda ortalama 2 soru bu başlıktan gelir. TYT'de ilkelerin tanımı ve tek tek örnekleri sorulurken AYT'de sınav; ilkeler arasındaki bütüncüllüğü, bir inkılabın birden fazla ilkeyle ilişkisini, temel-bütünleyici ilke ayrımını ve çok partili hayata geçiş denemelerinin (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası) karşılaştırmalı analizini ölçer. Bu nedenle konuyu ezber bilgiden çok, ilke-inkılap-olay üçgeni içinde ilişkilendirerek çalışmak gerekir.

Beş özelliği kartlarda tanı; her kartın önündeki adı görünce açıklamasını hatırlamaya çalış.

1937'de anayasaya giren altı ilke şunlardır: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık. Bunlar doğrudan anayasa maddesi hâline gelmiş, somut kurum ve kanunlara dönüşmüştür.

Bütünleyici ilkeler, temel ilkeleri açıklayan, tamamlayan ama anayasada yer almayan, doğrudan bir kuruma dönüşmeyen ilkelerdir. AYT'de en çok karıştırılan nokta budur: bir seçenekte "devletçilik" ile "akılcılık ve bilimsellik" birlikte verilip hangisinin bütünleyici ilke olduğu sorulabilir; doğru ayrım, bütünleyici ilkelerin anayasal madde hâline gelmemiş olmasıdır.

Ayrıntılı listeler şöyledir:

• Cumhuriyetçilik: Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924).
• Laiklik: Halifeliğin kaldırılması, Şer'iye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Medeni Kanun, Anayasadan "Devletin dini İslam'dır" ibaresinin çıkarılması (1928), laikliğin anayasaya girmesi (1937).
• Halkçılık: Saltanatın kaldırılması, kadınlara seçme-seçilme hakkının tanınması (1930 yerel, 1934 genel), lakap ve unvanların kaldırılması, Soyadı Kanunu, Medeni Kanun'un kanun önünde eşitlik getirmesi.
• Milliyetçilik: Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun açılması, Harf İnkılabı, dış politikada tam bağımsızlık anlayışı.
• Devletçilik: İzmir İktisat Kongresi kararları, Birinci ve İkinci Beş Yıllık Sanayi Planları, devlet eliyle kurulan fabrikalar (Sümerbank, Etibank), Kabotaj Kanunu.
• İnkılapçılık: Yukarıdaki bütün alan inkılaplarının ortak paydası; eskiyi tasfiye edip yerine çağdaşını koyma ve bunu sürekli kılma iradesidir.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924): Kazım Karabekir başkanlığında, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Refet Bele gibi eski İstiklal Savaşı komutanları tarafından kuruldu. Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisidir. Programında liberal ekonomiyi ve dini inanışlara saygıyı vurgulaması, hükümetin inkılapları hızlı ve baskıyla uyguladığını eleştirmesiyle öne çıkar. 1925'te patlak veren Şeyh Sait İsyanı'nda bazı üyelerinin isyana zemin hazırladığı, en azından irticaya alet olduğu gerekçesiyle, Takrir-i Sükûn Kanunu kapsamında Haziran 1925'te kapatıldı.

Serbest Cumhuriyet Fırkası (Ağustos 1930): Atatürk'ün kendi isteğiyle, yakın arkadaşı Fethi Okyar'a kurdurttuğu partidir. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın halk üzerindeki etkisi ve hükümet politikalarına yönelik denetimli bir muhalefet oluşturma isteği kuruluş nedenidir. Parti kısa sürede beklenenin çok üzerinde ilgi gördü; bazı yerlerde gösteriler rejim karşıtı bir hâl almaya, irticai unsurlar partiye sızmaya başladı. Bu gelişmeler ve Menemen Olayı (23 Aralık 1930) ortamında Fethi Okyar, kendi isteğiyle partiyi Kasım 1930'da kapattı.

Bu iki deneme, Türkiye'de çok partili hayatın 1945-1946'ya kadar ertelenmesine ve tek parti yönetiminin pekişmesine yol açmıştır. AYT'de bu iki parti sıklıkla karşılaştırmalı olarak sorulur: kurucusu, kuruluş amacı, kapatılma gerekçesi ve süresi bakımından ayırt edilmelidir.

• Çıkarım/eşleştirme sorusu: Bir inkılap ya da olay verilir, hangi ilke veya ilkelerle ilişkili olduğu sorulur (genellikle birden fazla doğru ilke aranır).
• Bütünleyici-temel ilke ayrımı: Roma rakamlı seçeneklerle hangi ilkelerin anayasada yer aldığı, hangilerinin yer almadığı sorulur.
• Karşılaştırma sorusu: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın ortak ve farklı yönleri paragraf içinde verilip sonuç çıkarımı istenir.
• Paragraf tamamlama/çıkarım: Bir tarihsel gelişmenin sonucu verilir, öğrenciden bunun hangi ilkenin ya da bütünleyici ilkenin bir yansıması olduğunu bulması istenir.
• Yanlış eşleştirmeyi bulma: "Aşağıdakilerden hangisi ... ilkesiyle ilgili değildir" tipi sorularla dikkat ve ayrıntı bilgisi ölçülür.