Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
10 bölüm · ~20 dk · 21 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Arayış Yılları, Osmanlı Devleti'nin 17. yüzyılda yaşadığı duraklama ile başlayıp Karlofça Antlaşması (1699) sonrası kesinleşen gerilemeyi, 18. yüzyılda bu gerilemeyi durdurmak için yapılan Lale Devri yenilikleri ve askeri ağırlıklı ıslahat girişimlerini kapsayan dönemdir. AYT'de bu başlıktan genelde yarım soru gelir; sınav, duraklamanın iç ve dış nedenlerini ayırt etmeyi, Karlofça'nın neden bir dönüm noktası sayıldığını, Lale Devri yeniliklerinin neden kalıcı bir dönüşüme dönüşemediğini ve 18. yüzyıl ıslahatlarının neden yalnızca askeri alanla sınırlı kaldığını analiz etmeyi ister. Bu nedenle konuyu "hangi olay ne zaman oldu" düzeyinde değil, "bu gelişme neyin sonucu, neyin nedeni" ilişkisi içinde çalışmak gerekir.
2Duraklama Dönemi'nin nedenleri: içeriden bozulma
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Önce iç nedenleri kartlarda gör; her kartta bir bozulma ve onun sonucu var.
3Duraklama Dönemi'nin nedenleri: dışarıdan gelen baskı
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Dış nedenler: Coğrafi Keşifler sonucunda İpek ve Baharat yollarının önemini yitirmesi Osmanlı'nın transit ticaretten elde ettiği geliri azaltmış; Amerikan gümüşünün Avrupa üzerinden Osmanlı'ya akması ise fiyatların hızla yükselmesine (enflasyon) ve akçenin değer kaybetmesine yol açmıştır. Avrupa'da Rönesans ve Reform hareketleriyle hızlanan bilimsel-teknik gelişmelerin Osmanlı'da yakından takip edilememesi, sürekli ve düzenli ordu sistemine geçen Avrupa devletleri karşısında Osmanlı ordusunun teknoloji ve disiplinde geri kalmasına neden olmuştur.
| İç nedenler | Dış nedenler |
|---|---|
| Kafes sistemi | Coğrafi Keşiflerle İpek ve Baharat yollarının önemini yitirmesi |
| Tımarın bozulması, iltizam (mültezimler) | Amerikan gümüşü: enflasyon, akçenin değer kaybı |
| Kapıkulu ocaklarının kalabalıklaşması, disiplinin bozulması | Bilimsel-teknik gelişmelerin takip edilememesi |
| İlmiyede rüşvet ve iltimas (beşik uleması) | Avrupa'nın sürekli ve düzenli ordusu karşısında teknoloji ve disiplinde geri kalma |
Duraklamanın hem iç hem dış nedenlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkması, sürecin çok boyutlu olduğunu gösterir; yalnızca askeri yenilgilerle açıklanamaz.
I. Amerikan gümüşünün Avrupa'ya akması II. Kafes sisteminin uygulanmaya başlanması III. Tımarların iltizama dönüştürülmesi IV. Coğrafi Keşiflerle ticaret yollarının öneminin azalması
Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Duraklama Dönemi'nin iç nedenleri arasında sayılır?
4Karlofça Antlaşması (1699)
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
- yüzyılın sonunda II. Viyana Kuşatması'nın (1683) başarısızlıkla sonuçlanması, Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'nın oluşturduğu Kutsal İttifak'ın Osmanlı'ya karşı savaşmasına yol açmıştır.
- 1683
II. Viyana Kuşatması
Başarısızlıkla sonuçlandı; Kutsal İttifak (Avusturya, Lehistan, Venedik, Rusya) Osmanlı'ya karşı savaştı
- 1699
Karlofça Antlaşması
İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla; Gerileme Dönemi'nin başlangıcı
Bu antlaşmanın, İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla imzalanmış olması ve Osmanlı'nın ilk kez büyük ölçekli, kalıcı bir toprak kaybını resmen kabul etmesi, Osmanlı Devleti'nin artık Avrupa devletleri karşısında üstünlüğünü kaybettiğinin uluslararası alanda tescillenmesi anlamına gelir; bu yüzden Karlofça, Gerileme Dönemi'nin başlangıcı sayılır.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Lale Devri (1718-1730)
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Pasarofça Antlaşması (1718) sonrası başlayan barış ortamında, padişah III. Ahmet ve sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa döneminde bir dizi yenilik hayata geçirilmiştir.
Bununla birlikte dönem, çiçek ve eğlence kültürünün (Sadabad) öne çıkmasıyla bilinir; İstanbul'daki lüks tüketim ile halkın yaşadığı ekonomik sıkıntılar arasındaki uçurum, yeniçerilerin hoşnutsuzluğuyla birleşerek Patrona Halil İsyanı (1730)'na yol açmış ve Lale Devri bu isyanla sona ermiştir. Bu, dönemin yeniliklerinin toplumun geniş kesimlerince özümsenemediğini ve halkın ihtiyaçlarıyla çeliştiğini gösterir.
Lale Devri'nde başlatılan yeniliklerin (matbaa, itfaiye örgütü gibi) kalıcı bir dönüşüme dönüşmeden Patrona Halil İsyanı ile kesintiye uğraması, aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
618. yüzyıl ıslahatları ve Küçük Kaynarca
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Lale Devri sonrasında, özellikle III. Mustafa ve I. Abdülhamit dönemlerinde, Avrupa'dan getirilen uzmanlarla (Humbaracı Ahmet Paşa/Comte de Bonneval, Baron de Tott) ağırlıklı olarak askeri alanda ıslahatlar yapılmıştır:
- 18. yy
Humbaracı Ocağı yeniden düzenlendi
Avrupa'dan getirilen uzmanlarla (Humbaracı Ahmet Paşa, Baron de Tott)
- 18. yy
Sürat Topçuları kuruldu
Ağırlıklı olarak askeri ıslahat
- 1773
Mühendishane-i Bahri-i Hümayun açıldı
Deniz subayı yetiştirmek amacıyla
Islahatların yalnızca askeri alanla sınırlı kalması, dönemin ıslahat anlayışının devletin gerileme nedenlerini bütünsel olarak ele almaktan çok, güncel askeri yenilgilere karşı acil çözüm üretmeye yönelik olduğunu gösterir.
- yüzyılın önemli bir dönüm noktası Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)'dır. Rusya ile imzalanan bu antlaşmayla Kırım'ın bağımsızlığı tanınmış (fiilen Rus etkisine girmiştir) ve Rusya'ya Osmanlı topraklarındaki Ortodoksları koruma hakkı verilmiştir. Bu madde, büyük devletlerin Osmanlı'nın iç işlerine müdahale etmesine hukuki bir zemin hazırlamış; Osmanlı'nın Müslüman olmayan tebaası üzerindeki mutlak otoritesinin sarsılmaya başladığı bir dönüm noktası olmuştur.
| Karlofça (1699) | Küçük Kaynarca (1774) | |
|---|---|---|
| Karşı taraf | Kutsal İttifak devletleri | Rusya |
| Ana sonuç | İlk büyük ölçekli toprak kaybı | Kırım'ın bağımsızlığı; Ortodoksları koruma hakkı |
| Etki | Üstünlüğün kaybı tescillendi; Gerileme Dönemi'nin başlangıcı | Büyük devletlerin iç işlere müdahalesine hukuki zemin |
Karlofça Antlaşması ile Küçük Kaynarca Antlaşması karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
7Çözümlü örnekler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Karlofça Antlaşması ile Küçük Kaynarca Antlaşması karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Lale Devri'nde başlatılan yeniliklerin (matbaa, itfaiye örgütü gibi) kalıcı bir dönüşüme dönüşmeden Patrona Halil İsyanı ile kesintiye uğraması, aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
I. Amerikan gümüşünün Avrupa'ya akması II. Kafes sisteminin uygulanmaya başlanması III. Tımarların iltizama dönüştürülmesi IV. Coğrafi Keşiflerle ticaret yollarının öneminin azalması
Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Duraklama Dönemi'nin iç nedenleri arasında sayılır?
- yüzyılda Humbaracı Ahmet Paşa ve Baron de Tott gibi yabancı uzmanların getirilerek yalnızca askeri alanda sınırlı ıslahatlar yapılması, aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
8Sık yapılan hatalar
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
9Sınavda nasıl soruluyor
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
- Neden sınıflandırma sorusu: Roma rakamlı gelişmeler verilip hangilerinin iç, hangilerinin dış neden olduğu sorulur.
- Antlaşma karşılaştırma sorusu: Karlofça, Pasarofça, Küçük Kaynarca gibi antlaşmalar karşılaştırılıp farklı/ortak yönleri sorulur.
- Çıkarım sorusu: Bir gelişme (Lale Devri yenilikleri, 18. yüzyıl ıslahatları) verilip bunun sınırlılığının ya da öneminin nedeni sorulur.
- Kronoloji ve kişi-olay eşleştirme: Padişah-sadrazam-antlaşma-isyan eşleştirmeleri klasik soru tipidir.
10Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Duraklamanın iç nedenleri arasında ve sistemi vardır; dış nedenleri arasında Coğrafi Keşifler ve yer alır. Antlaşması (1699) Gerileme Dönemi'nin başlangıcıdır. Lale Devri'nde matbaayı kurdu, Paris'e gönderildi; dönem ile sona erdi. (1774) Rusya'ya Ortodoksları koruma hakkı verdi.