Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
7 bölüm · ~17 dk · 19 etkileşim
Küreselleşme, ülkeler arasındaki ekonomik, siyasi, kültürel ve teknolojik sınırların iletişim ve ulaşım teknolojilerindeki gelişmelerle giderek belirsizleşmesi, dünyanın çeşitli açılardan birbirine daha bağımlı ve birbirine benzer hâle gelmesi sürecidir. AYT Tarih-2'nin son konusu olarak bu başlık; küreselleşmenin ekonomik, siyasi ve kültürel boyutları, bölgesel bütünleşme hareketleri (özellikle Avrupa Birliği'nin gelişimi) ve günümüz uluslararası ilişkilerinin genel çerçevesi üzerinden işlenir.
ÖSYM bu konuda, küreselleşmenin hem fırsatlar (bilgiye erişim, ekonomik büyüme) hem de sorunlar (gelir eşitsizliği, kültürel yozlaşma kaygısı, küresel çevre sorunları) doğurduğu çok yönlü bir süreç olduğunu vurgulayan; yakın tarihli, değişken siyasi gelişmelerden çok kalıcı yapılar ve kavramlar (AB'nin kuruluş süreci, uluslararası örgütlerin işlevi) üzerinden soru üretmeyi tercih eder.
1Ekonomik boyut
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte serbest piyasa ekonomisi dünya genelinde yaygınlaşmış; çok uluslu şirketler, sınır ötesi yatırımlar ve uluslararası ticaret hacmi büyük ölçüde artmıştır. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ/WTO), ülkeler arası ticareti düzenleyen ve serbestleştiren kurallar bütünü oluşturarak bu sürecin kurumsal ayağını temsil eder.
| Olumlu yönler | Olumsuz yönler |
|---|---|
| Teknoloji transferi | Gelişmiş-gelişmekte olan ülkeler arasında gelir eşitsizliğinin derinleşmesi |
| Üretimde uzmanlaşma | Yerel üreticilerin küresel rekabet karşısında zorlanması |
| Tüketiciye daha ucuz/çeşitli ürüne erişim | Sermayenin ulusal denetimden kaçabilmesi |
Ekonomik küreselleşmenin yol açtığı sorunlardan biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
2Siyasi ve kültürel boyut
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Küresel medya ve tüketim kalıplarının yerel kültürleri baskılayabileceği eleştirisi sık dile getirilir.
Küreselleşmenin kültürel boyutuyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
3Avrupa Birliği'nin gelişimi
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Avrupa'da bütünleşme fikri, II. Dünya Savaşı sonrasında bir daha büyük bir Avrupa savaşının yaşanmaması amacıyla ekonomik iş birliğinden yola çıkmıştır.
- 1951
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu
Fransa, Almanya, İtalya ve Benelüks ülkeleri arasında, savaş sanayisinin temel girdilerini (kömür-çelik) ortak denetime almak için kuruldu; bütünleşmenin ilk somut adımı.
- 1957
Roma Antlaşması
Avrupa Ekonomik Topluluğu; ortak pazar oluşturma hedefiyle atılmış önemli bir adım.
- 1959
Türkiye'nin ortaklık başvurusu
Türkiye-AB ilişkilerinin başlangıcı.
- 1963
Ankara Antlaşması
Türkiye ortaklık statüsü kazandı.
- 1992
Maastricht Antlaşması
Topluluk Avrupa Birliği'ne dönüştü; ortak dış politika, iç güvenlik iş birliği ve ortak para birimi (euro) hedefinin temelleri atıldı.
- 1996
Gümrük Birliği
Türkiye dâhil oldu.
- 1999
Resmî aday ülke
Türkiye'ye aday statüsü verildi; tam üyelik müzakereleri uzun bir süreç olarak devam etmektedir.
Birlik, kuruluşundan bu yana üye sayısını artırarak Orta ve Doğu Avrupa'nın çoğunu da kapsayacak şekilde genişlemiştir.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulma amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye 1959'da ortaklık başvurusunda bulundu, Ankara Antlaşması ile ortaklık statüsü kazandı, 'da Gümrük Birliği'ne dâhil oldu ve 'da resmî aday ülke ilan edildi.
Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinde 1963 Ankara Antlaşması'nın önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
4Günümüz uluslararası ilişkileri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası ilişkiler, tek bir süper güç etrafında şekillenen bir aşamadan geçtikten sonra, günümüzde birden fazla güç merkezinin (ABD, Avrupa Birliği, Çin, Rusya ve yükselen ekonomiler) etkili olduğu çok kutuplu bir yapıya doğru evrilmektedir.
5Çözümlü örnekler
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulma amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Küreselleşmenin kültürel boyutuyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinde 1963 Ankara Antlaşması'nın önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Ekonomik küreselleşmenin yol açtığı sorunlardan biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
6Sık yapılan hatalar ve ÖSYM
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Avrupa Birliği, 1951'den 1992 Maastricht'e uzanan uzun bir bütünleşme sürecinin sonucudur.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ile Avrupa Birliği aynı kurumdur.
Küreselleşme ile Amerikanlaşma birebir eş anlamlıdır.
ÖSYM bu konuda dört kalıp kullanır:
- Kavram-tanım eşleştirme: Küreselleşmenin ekonomik/siyasi/kültürel boyutlarına ait örnekler verilip hangi boyuta ait olduğu sorulur.
- Kronoloji/süreç sorusu: Avrupa bütünleşmesinin aşamaları (AKÇT - Roma Antlaşması - Maastricht) sıralanır.
- Neden-sonuç sorusu: Küreselleşmenin bir yönü (ör. iletişim teknolojilerinin gelişmesi) verilip bunun hangi sonucu doğurduğu sorulur.
- Paragraf-çıkarım sorusu: Türkiye-AB ilişkilerine dair bir gelişme verilip sürecin hangi aşamasına ait olduğu sorulur.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.