AYT Yumuşama Dönemi ve Sonrası konu anlatımı

Yumuşama (Detant) Dönemi, 1960'lı yıllardan itibaren ABD ve SSCB arasındaki Soğuk Savaş geriliminin, özellikle Küba Füze Krizi'nin yarattığı nükleer savaş korkusunun ardından, silahlanma yarışını kontrol altına almak ve doğrudan çatışma riskini azaltmak amacıyla yerini göreli bir diyalog ve iş birliği arayışına bırakmasını ifade eder. AYT Tarih-2'de bu konu, yumuşamanın nedenleri ve araçları (Moskova-Washington kırmızı hattı, SALT görüşmeleri, Helsinki Konferansı), 1970'lerin sonunda yaşanan yeniden gerilim (Afganistan'ın işgali) ve nihayetinde SSCB'nin dağılmasıyla Soğuk Savaş'ın sona ermesi üzerinden işlenir. ÖSYM, yumuşamanın kalıcı bir barış olmadığını, dönemsel bir gerilim azalması olduğunu ve sonunda sistemin köklü biçimde değiştiğini vurgulayan sorular sormaya eğilimlidir.

Bu konuda hikâye dört perdelidir: korku, diyalog, yeniden gerilim, çöküş.

Önce "neden yumuşama?" sorusunun üç cevabı:

SSCB'nin Afganistan'ı işgali (Aralık 1979), yumuşama sürecini büyük ölçüde kesintiye uğratmıştır. ABD bu işgale tepki olarak 1980 Moskova Olimpiyatları'nı boykot etmiş, SALT II Antlaşması'nın onayını askıya almış ve silahlanma yarışı yeniden hız kazanmıştır. Bu döneme bazı kaynaklarda "İkinci Soğuk Savaş" da denir.

Yumuşama döneminde bile bloklar arasındaki ideolojik rekabet tamamen durmamış, taraflar farklı bölgelerde (Orta Doğu, Afrika, Güneydoğu Asya) dolaylı biçimde etkinliklerini sürdürmeye devam etmiştir. Vietnam Savaşı'nın 1975'te sona ermesi de bu döneme denk gelir ve ABD açısından yumuşama sürecini destekleyen bir psikolojik etken olmuştur; savaşın yıpratıcı maliyeti, ABD kamuoyunda doğrudan askerî müdahalelere karşı temkinli bir yaklaşımı güçlendirmiştir. Bu nedenle yumuşama, rekabetin sona erdiği değil, rekabetin biçim değiştirdiği bir dönem olarak okunmalıdır.

1980'lerin ortasında SSCB lideri Mihail Gorbaçov'un uyguladığı Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) politikaları, Sovyet sisteminde ekonomik ve siyasi reform arayışının simgesidir; ancak bu reformlar, sistemin içindeki yapısal sorunları çözmek yerine merkezi otoriteyi zayıflatmış ve milliyetçi hareketlerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır.

Berlin Duvarı'nın yıkılması (1989), Doğu Bloku'ndaki komünist rejimlerin art arda çöküşünün en görünür simgesi olmuş; 1991'de SSCB'nin resmen dağılmasıyla Soğuk Savaş dönemi sona ermiştir. Bu süreçte pek çok eski Sovyet cumhuriyeti (Orta Asya Türk cumhuriyetleri dâhil) bağımsızlığını ilan etmiştir. SSCB'nin dağılması, dünya siyasetinde iki kutuplu düzenin yerini ABD'nin öne çıktığı yeni bir uluslararası düzenin almasına yol açmıştır.

• Neden-sonuç sorusu: Bir gelişme (Küba Krizi, Afganistan işgali, Glasnost-Perestroyka) verilip bunun yumuşama sürecine etkisi sorulur.
• Kronoloji sorusu: Kırmızı hat, SALT, Helsinki, Afganistan işgali, Berlin Duvarı'nın yıkılışı, SSCB'nin dağılması gibi olayların sırası istenir.
• Kavram sorusu: Glasnost, Perestroyka, Ostpolitik gibi kavramların tanımları ve kim tarafından uygulandığı sorulur.
• Paragraf-çıkarım sorusu: Helsinki Nihai Senedi'nin maddeleri verilip belgenin niteliği (kapsamlı Doğu-Batı mutabakatı) çıkarılması istenir.