Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
8 bölüm · ~17 dk · 18 etkileşim
Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan, ABD önderliğindeki kapitalist/liberal blok ile SSCB önderliğindeki komünist blok arasındaki, doğrudan sıcak çatışmaya dönüşmeyen ama askerî, siyasi, ekonomik ve ideolojik rekabetle örülü döneme verilen addır (yaklaşık 1947-1991). AYT Tarih-2'de bu konu, blokların kurumsallaşması (NATO-Varşova Paktı, Marshall Planı-Kominform), bölgesel krizler (Kore Savaşı, Küba Füze Krizi) ve Türkiye'nin NATO'ya girişi ile Kıbrıs sorunu üzerinden işlenir. ÖSYM, bu dönemi genellikle "hangi kriz hangi bloğun çıkarını tehdit etti, sonucu ne oldu" mantığıyla ve Türkiye'nin Batı bloğuna yönelmesinin nedenlerini (Sovyet toprak talepleri, Truman Doktrini, Marshall Planı) sorgulayarak test eder.
Dönemi bir satranç tahtası gibi düşün: iki taraf hamle yapar, öbürü karşılık verir. Her hamlenin bir karşı hamlesi var.
1Blokların oluşması: hamle ve karşı hamle
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
- 1947
Truman Doktrini
ABD, çevreleme politikasını başlattı
- 1947
Marshall Planı
ABD'den Avrupa'ya ekonomik yardım
- 1947
Kominform
SSCB'nin karşı hamlesi
- 1949
COMECON
SSCB'nin ekonomik iş birliği yapısı
- 1949
NATO
ABD öncülüğünde Batı bloğunun askerî ittifakı
- 1955
Varşova Paktı
SSCB önderliğinde Doğu Bloku'nun askerî ittifakı
- 1961
Berlin Duvarı
Almanya'nın bölünmüşlüğünün simgesi
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
I. NATO'nun kurulması II. Truman Doktrini'nin açıklanması III. Türkiye'nin NATO'ya üye olması IV. Varşova Paktı'nın kurulması
Yukarıdaki gelişmelerin kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
2Bölgesel krizler: Kore ve Küba
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kore Savaşı (1950-1953): Kuzey Kore'nin (komünist) Güney Kore'ye (Batı yanlısı) saldırmasıyla başlamıştır. Birleşmiş Milletler kararıyla ABD önderliğinde çok uluslu bir güç (Türkiye'nin de asker gönderdiği) Güney Kore'yi desteklemiş, Çin ise Kuzey Kore'nin yanında yer almıştır. Savaş, 38. paralelde ateşkesle (1953) sonuçlanmış, Kore bugün de bölünmüş durumdadır. Türkiye'nin bu savaşa asker göndermesi, NATO'ya kabulünü kolaylaştıran en önemli etkenlerden biridir.
| Kuzey Kore | Güney Kore | |
|---|---|---|
| Rejim | Komünist | Batı yanlısı |
| Destekleyen | Çin | BM kararıyla ABD önderliğindeki çok uluslu güç (Türkiye dâhil) |
Küba Füze Krizi (1962): SSCB'nin, ABD'ye yakın bir konumda bulunan Küba'ya nükleer füze yerleştirmesi üzerine ABD'nin adayı deniz ablukasına alması sonucu iki süper güç nükleer savaşın eşiğine gelmiştir.
Küba Füze Krizi'nde iki süper güç nükleer savaşın eşiğinden nasıl döndü?
Bir öğrenci, "Küba Füze Krizi, iki süper güç arasında doğrudan bir sıcak çatışmayla sonuçlanmıştır." şeklinde bir çıkarımda bulunmuştur.
Bu çıkarımın temel yanılgısı aşağıdakilerden hangisidir?
3Uzay ve silahlanma yarışı
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Soğuk Savaş, yalnızca askerî ittifaklar ve bölgesel krizlerle değil, iki blok arasındaki teknolojik prestij yarışıyla da şekillenmiştir.
- 1957
Sputnik
SSCB ilk yapay uyduyu fırlattı
- 1961
Yuri Gagarin
SSCB'nin ilk insanlı uzay uçuşu; ABD'de büyük endişe yarattı
- 1969
İlk insanlı Ay inişi
ABD gerçekleştirdi; prestij mücadelesinin sembolik zirvesi oldu
Bu rekabet, nükleer silahların ve füze teknolojisinin hızla gelişmesine de paralel yürümüş, her iki taraf da caydırıcılığını artırmak amacıyla silah stoklarını sürekli büyütmüştür.
4Türkiye'nin NATO'ya girişi
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Savaş sonrasında SSCB'nin Kars ve Ardahan üzerinde toprak talepleri ile Boğazlarda üs isteği (1945-46), Türkiye'yi güvenlik arayışına itmiştir. Türkiye, Truman Doktrini ve Marshall Planı'yla ABD desteği almış, Kore Savaşı'na asker göndererek Batı'ya bağlılığını kanıtlamış ve bu sürecin sonunda 1952'de NATO'ya üye olmuştur. NATO üyeliği, Türkiye'nin Soğuk Savaş boyunca dış politikasının temel ekseni hâline gelmiştir.
SSCB'nin Kars ve Ardahan üzerinde toprak talebinde bulunması ile Boğazlarda üs istemesi (1945-46), Türkiye'nin dış politikasında hangi sonucu doğurmuştur?
5Kıbrıs sorunu
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
- 1960
Kıbrıs bağımsızlığını kazandı
Rum ve Türk toplumları arasındaki gerilim sürdü
- 1974
Kıbrıs Barış Harekâtı
Yunan cuntasının desteklediği darbe üzerine, garantörlük hakkına dayanarak
- 1983
KKTC ilan edildi
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Yunan yanlısı EOKA örgütünün adayı Yunanistan'a bağlama (enosis) hedefiyle giriştiği saldırılar, Kıbrıs Türklerinin can güvenliğini tehdit etmiştir. 1974'te Yunan cuntasının desteklediği bir darbeyle enosis girişiminin somutlaşması üzerine Türkiye, garantörlük hakkına dayanarak Kıbrıs Barış Harekâtı'nı gerçekleştirmiştir. Bu harekât sonucunda ada fiilen ikiye bölünmüş, 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Kıbrıs sorunu, Türkiye ile Yunanistan arasındaki NATO içi gerginliğin de önemli bir kaynağı olmuştur.
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Türkiye NATO'ya 1949'da kurucu üye olarak girmiştir.
Küba Füze Krizi silahlı çatışmaya girilmeden, diplomatik yolla çözülmüştür.
Kıbrıs Barış Harekâtı 1983'te gerçekleşmiştir.
Kore Savaşı'nda Çin, Kuzey Kore'nin yanında yer almıştır.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Neden-sonuç sorusu: Bir kriz veya doktrin verilip Türkiye'nin ya da bloğun buna verdiği tepkinin sonucu sorulur.
- Karşılaştırma sorusu: NATO-Varşova Paktı ya da Truman Doktrini-Marshall Planı karşılaştırılır.
- Kronoloji sorusu: Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO'nun kuruluşu, Kore Savaşı, Türkiye'nin NATO'ya girişi, Varşova Paktı, Küba Krizi gibi olayların sırası sorulur.
- Türkiye odaklı paragraf sorusu: Türkiye'nin Soğuk Savaş dönemindeki dış politika tercihleri (Batı bloğuna yönelme, Kıbrıs politikası) sorulur.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Truman Doktrini ile politikası başladı; Marshall Planı Avrupa'ya sağladı. SSCB, karşı hamle olarak (1947) ve (1949) yapılarını kurdu. Türkiye 'de NATO'ya üye oldu; Küba Füze Krizi 'de yaşandı.