Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
10 bölüm · ~20 dk · 20 etkileşim
Millî Mücadele, I. Dünya Savaşı'nın Osmanlı Devleti açısından Mondros Ateşkes Antlaşması ile fiilen sona ermesinin ardından, işgallere karşı Türk milletinin bağımsızlığını yeniden kazanmak için yürüttüğü siyasi ve askeri mücadeledir. AYT Tarih-2'de bu konu; cemiyetler ve kongreler dönemi, TBMM'nin açılışı ve iç isyanlar, düzenli ordu dönemi ve cepheler, Lozan Barışı ile Cumhuriyetin ilanı ve inkılaplar olmak üzere beş alt başlıkta ele alınır.
ÖSYM bu dönemde özellikle kronoloji, belge-madde-sonuç ilişkisi (örneğin Amasya Genelgesi'nin bir maddesinden hangi sonucun çıkarılacağı) ve antlaşmaların karşılaştırılması (Mondros-Mudanya-Lozan) üzerinden soru üretir. Bu nedenle olayları yalnızca tarih sırasıyla değil, hangi antlaşmanın hangi cepheyi kapattığı ve hangi kongrenin hangi kararı aldığı bağlamında ilişkilendirerek çalışmak gerekir.
1Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
İtilaf Devletleri adına Amiral Calthorpe, Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf Orbay tarafından imzalanmıştır. Antlaşma 25 maddelidir; ÖSYM'nin sevdiği iki maddeyi ve ilk ihlali kartlarda tanı.
2Cemiyetler dönemi
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
İşgaller karşısında kurulan cemiyetler iki gruba ayrılır:
| Millî cemiyetler | Azınlık ve zararlı cemiyetler |
|---|---|
| Bölgesel direniş örgütleri | Osmanlı topraklarını paylaşma amacı güder |
| Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk | Mavri Mira |
| Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk | Pontus Rum |
| İzmir Müdafaa-i Hukuk/Redd-i İlhak | Etniki Eterya, Kürt Teali Cemiyeti |
3Kongreler ve Temsil Heyeti
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
- 22 Haziran 1919
Amasya Genelgesi
"Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Millî mücadelenin gerekçesini ve yöntemini açıklayan, bir ihtilal bildirisi niteliğindeki ilk belge; Sivas'ta millî bir kongre toplanması kararlaştırıldı.
- 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919
Erzurum Kongresi
Doğu illeri temsilcilerinin katıldığı bölgesel kongre; manda ve himaye kesin olarak reddedildi, "millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesi benimsendi, ilk kez Temsil Heyeti oluşturuldu.
- 4-11 Eylül 1919
Sivas Kongresi
Tüm yurdu temsil eden ulusal kongre; bütün cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" çatısında birleştirildi, Temsil Heyeti'nin yetkisi tüm ülkeyi kapsayacak şekilde genişletildi.
- 20-22 Ekim 1919
Amasya Görüşmeleri
Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti (Ali Rıza Paşa) arasında yapıldı; Meclis-i Mebusan'ın toplanması kararlaştırıldı.
- 28 Ocak 1920
Misak-ı Millî
Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi; millî sınırları, kapitülasyonların kaldırılmasını ve azınlık haklarının karşılıklılık esasına bağlanmasını içerir.
| Erzurum Kongresi | Sivas Kongresi | |
|---|---|---|
| Nitelik | Bölgesel | Ulusal |
| Katılım | Doğu illeri temsilcileri | Tüm yurdu temsil eden heyetler |
| Temsil Heyeti | İlk kez oluşturuldu | Yetkisi tüm ülkeyi kapsayacak şekilde genişletildi |
| Ortak nokta | Manda ve himaye reddedildi | Manda ve himaye reddedildi |
- I.Erzurum Kongresi
- II.Amasya Genelgesi
- III.Sivas Kongresi
- IV.TBMM'nin açılışı
Yukarıdaki gelişmelerin kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
4TBMM'nin açılışı ve iç isyanlar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
İstanbul'un İtilaf Devletlerince resmen işgali (16 Mart 1920) ve Meclis-i Mebusan'ın basılması üzerine Mustafa Kemal, Ankara'da yeni ve olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanması çağrısını yapmış; TBMM 23 Nisan 1920'de açılmıştır. Meclis, yasama-yürütme-yargı yetkilerini kendinde toplayan güçler birliği ilkesiyle çalışmış, 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ile "egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi yasalaşmıştır.
5Cepheler ve antlaşmalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
- 3 Aralık 1920
Gümrü Antlaşması (Doğu Cephesi)
Kâzım Karabekir komutasında Ermenilere karşı; bir devletin TBMM'yi tanıdığı ilk siyasi belge.
- Ocak 1921
I. İnönü
Düzenli ordunun ilk zaferi; TBMM'nin Londra Konferansı'na davet edilmesini sağladı.
- 16 Mart 1921
Moskova Antlaşması
Sovyet Rusya TBMM'yi tanıdı.
- II. İnönü sonrası
Kütahya-Eskişehir yenilgisi
Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi; Tekâlif-i Millîye Emirleri ile halktan savaş kaynağı toplandı.
- Ağustos-Eylül 1921
Sakarya Meydan Muharebesi
Mustafa Kemal'e Mareşallik ve Gazilik unvanı verildi; savaş savunmadan taarruza döndü.
- Sakarya sonrası
Kars ve Ankara Antlaşmaları
Kars doğu sınırını, Ankara Antlaşması (Fransa ile) güney sınırını kesinleştirdi.
- 26-30 Ağustos 1922
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Yunan ordusu bozguna uğratıldı.
- 9 Eylül 1922
İzmir'in kurtuluşu
18 Eylül'de Anadolu tamamen kurtarıldı.
- 11 Ekim 1922
Mudanya Ateşkes Antlaşması
Doğu Trakya savaşmadan TBMM'ye bırakıldı; İstanbul ve Boğazların fiilî yönetimi TBMM'ye devredildi.
Güney Cephesi'ni zamana koymak zor; çünkü Fransızlara karşı düzenli ordu değil, yerel halkın direnişiyle (Maraş, Antep, Urfa) yürütülmüştür. Başarı, bu illere sonradan "gazi" unvanının verilmesini sağlamıştır.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Güney Cephesi'nin Batı Cephesi'nden en belirgin farkı aşağıdakilerden hangisidir?
6Saltanatın kaldırılması ve Lozan
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Lozan'da tek bir Türk heyetinin bulunması ve ikili iktidara son verilmesi amacıyla saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştır.
Lozan Barış Konferansı (Kasım 1922 - Temmuz 1923)'nda TBMM'yi İsmet Paşa temsil etmiştir. Lozan, yeni Türk devletinin bağımsızlığının uluslararası hukukça tanındığı belgedir.
| Konu | Lozan'daki karar |
|---|---|
| Kapitülasyonlar | Tamamen kaldırıldı |
| Boğazlar | TBMM başkanlığındaki uluslararası bir komisyona bırakıldı (tam çözüm 1936 Montrö ile geldi) |
| Musul | İkili görüşmelere ertelendi (1926 Ankara Antlaşması) |
| Nüfus mübadelesi, dış borçlar | Karara bağlandı (dış borçların paylaşımı) |
Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
7Çözümlü örnekler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hangi maddesi, İtilaf Devletlerine Anadolu'yu işgal etme yetkisi tanıyarak işgallerin hukuki gerekçesi sayılmıştır?
Erzurum Kongresi ile Sivas Kongresi arasındaki en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
TBMM'ye karşı çıkan Çerkez Ethem İsyanı'nın bastırılması, Millî Mücadele açısından öncelikle hangi sonucu doğurmuştur?
Gümrü Antlaşması'nın Millî Mücadele tarihindeki önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
8Sık yapılan hatalar
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Misak-ı Millî, İstanbul'daki son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir.
Misak-ı Millî TBMM tarafından kabul edilmiştir.
Amasya Genelgesi bir kongre kararıdır.
Güney Cephesi'nde mücadele halkın yerel direnişiyle yürütülmüştür.
9ÖSYM'de nasıl soruluyor
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
- Madde-sonuç ilişkisi: Bir antlaşmanın veya genelgenin maddesi verilip bundan çıkarılabilecek sonuç sorulur (örneğin Mondros'un 7. maddesinden işgal hakkının çıkarılması).
- Karşılaştırma sorusu: Erzurum-Sivas kongreleri ya da Mondros-Mudanya-Lozan antlaşmaları ortak/farklı yönleriyle karşılaştırılır.
- Kronoloji sorusu: Olayların oluş sırası (Amasya Genelgesi - Erzurum Kongresi - Sivas Kongresi - TBMM'nin açılışı gibi) sıralatılır.
- Paragraf tamamlama: Bir cephedeki gelişme anlatılıp bunun hangi antlaşmayla sonuçlandığı ya da hangi sonucu doğurduğu sorulur.
- Doğru-yanlış eşleştirme: "Aşağıdakilerden hangisi ... ile ilgili değildir" tarzı sorularla ayrıntı bilgisi ölçülür.
10Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Mondros'un işgallerin hukuki dayanağı oldu; ilk işgal 'dur. Millî mücadelenin gerekçesi 'nde açıklandı; bölgesel kongre , ulusal kongre 'tır. TBMM 'de açıldı, saltanat 'de kaldırıldı, Lozan'da TBMM'yi temsil etti.