AYT Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi konu anlatımı

Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi konusu, 1299'da Osman Bey'in bir uc beyliği kurmasından, İstanbul'un fethiyle imparatorluğa dönüşüne ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde ulaşılan en geniş sınırlara ve onun 1566'daki ölümüne kadar uzanan süreci kapsar. AYT'de bu konu, TYT'deki kronolojik bilgiyi (hangi fetih hangi padişaha ait) aşarak; Osmanlı'nın kısa sürede güçlü bir devlete dönüşmesinin nedenlerini (uc beyliği konumu, istimalet politikası, iskân siyaseti), İstanbul'un fethinin Avrupa tarihi açısından sonuçlarını ve Yavuz-Kanuni dönemlerinde izlenen Doğu-Batı politikalarının farkını karşılaştırmalı biçimde sorgular. Bu nedenle konuyu yalnızca fetih-padişah eşleştirmesi olarak değil, neden-sonuç zinciri içinde çalışmak gerekir.

Osmanlı Devleti, Söğüt-Domaniç yöresinde bir uc beyliği olarak Osman Bey tarafından 1299'da kurulmuştur; Bizans sınırında yer alması, devletin gaza ve fetih temelli bir ideoloji ile hızla büyümesini sağlamıştır. Önce olayları sıraya diz:

Şimdi padişahları tanı: kartın önündeki ipucundan padişahı bul, sonra çevir.

Balkan fetihlerini kalıcı yapan asıl etken, halka karşı izlenen yönetim biçimiydi:

II. Mehmed (Fatih), 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek bin yıllık Bizans'a son vermiştir. Bu fetih, Osmanlı'nın bir beylikten imparatorluğa dönüşümünü simgelemesinin yanında, Avrupa tarihinde de dönüm noktası sayılır. Sonuçlarını zincir hâlinde oku:

Fatih döneminde ayrıca Mora, Sırbistan, Trabzon Rum İmparatorluğu (1461, Anadolu Türk siyasi birliğinin tamamlanması) ve Kırım fethedilmiştir. II. Bayezid döneminde Cem Sultan meselesiyle uğraşılmış, nispeten sakin ve içe dönük bir dönem yaşanmıştır.

Yavuz Sultan Selim, öncelikle Doğu'da yükselen Safevi tehdidine yönelmiştir. Ardından güneye dönerek Memlük Devleti'ni ortadan kaldırmıştır.

Ridaniye'nin sonuçları: halifelik Osmanlı padişahlarına geçmiş, padişah "Hadimü'l-Haremeyn" (Haremeyn'in hizmetkârı) unvanını almış ve Baharat Yolu Osmanlı denetimine girmiştir. Yavuz'un sekiz yıllık kısa saltanatında Osmanlı toprakları neredeyse iki katına çıkmıştır.

Kanuni Sultan Süleyman, babasının Doğu'da sağladığı güvenliğe dayanarak dikkatini Avrupa ve Akdeniz'e çevirmiştir.

Barbaros Hayreddin Paşa, Preveze zaferiyle Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünü uzun süre için kesinleştirmiştir. 1535 kapitülasyonları dönemin şartlarında ekonomik-siyasi bir kazanım sayılsa da ilerleyen yüzyıllarda Osmanlı ekonomisi aleyhine işleyecektir. Kanuni, aynı zamanda hazırlattığı kanunnamelerle (Kanunname-i Osmani) ve Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile örfi hukuku şer'i hukukla uyumlu hâle getirme çabasıyla "Kanuni" lakabını almıştır. En uzun süre tahtta kalan Osmanlı padişahı olan Kanuni, 1566'da son seferi olan Zigetvar Kuşatması sırasında hayatını kaybetmiştir.

Kuruluş Dönemi'nde beylik düzeyinde basit bir yönetim anlayışı hâkimken, İstanbul'un fethinden sonra Divan-ı Hümayun'un kurumsallaşması, tımar sistemi ve kapıkulu ocaklarının (devşirme sistemiyle yetiştirilen Yeniçeriler dâhil) oturmasıyla Osmanlı Devleti, klasik bir imparatorluk teşkilatına kavuşmuştur. Bu geçiş; basit bir aşiret/beylik yönetiminden, merkezî bürokrasiye ve düzenli orduya dayanan kurumsal bir yapıya evrilme sürecidir.

• "Bu fetih/olay hangi padişah dönemine aittir?" tarzı doğrudan bilgi soruları.
• İstanbul'un fethinin Avrupa tarihi açısından sonuçlarının (Rönesans, Coğrafi Keşifler) sorgulandığı parça soruları.
• Yavuz'un Doğu-Güney politikası ile Kanuni'nin Avrupa-Akdeniz politikasının karşılaştırıldığı çıkarım soruları.
• İstimalet politikası ve iskân siyaseti gibi kavramların tanımı ve fetihlerin kalıcılığındaki rolünün sorulması.
• Kuruluş ve Yükselme dönemi padişahlarının kronolojik sıralamasının sorulduğu sorular.

En sık sorulan kalıp: "Bu olay hangi padişah dönemine aittir?" Padişahı olayla eşleştir: