KPSS Önlisans Madenler ve Enerji Kaynakları konu anlatımı

Türkiye'nin jeolojik yapısı; farklı yaşta kayaçların, volkanik ve tektonik hareketlerin bir arada bulunması nedeniyle karmaşık ve çeşitlidir. Bu çeşitlilik, ülkeyi maden bakımından zengin kılar; buna karşılık petrol ve doğal gaz gibi bazı enerji kaynaklarında rezerv yetersizliği nedeniyle Türkiye büyük ölçüde dışa bağımlıdır. KPSS'de bu konu, madenin nerede çıkarıldığını ezberlemekten çok, maden oluşumu ile jeolojik yapı arasındaki ilişkiyi ve enerji kaynağıyla santral türü arasındaki mantıksal bağı kavramayı ölçer.

Madenlerden bor, dünya rezervinin büyük bölümüne Türkiye'nin sahip olduğu stratejik bir kaynaktır; başlıca yatakları Eskişehir, Kütahya ve Balıkesir çevresindedir. Krom Elazığ (Guleman) ve Fethiye çevresinde, bakır Karadeniz'in genç-karmaşık jeolojik yapısına sahip Artvin (Murgul) ve Kastamonu (Küre) çevresinde, demir ise Sivas'a bağlı Divriği'de (Türkiye'nin en büyük yatağı) bulunur. Linyit, genç (üçüncü zaman) göl-bataklık ortamlarında oluştuğu için ülke genelinde yaygındır (Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek-Seyitömer); taşkömürü ise yalnızca Zonguldak'taki karbonifer yaşlı jeolojik oluşumda bulunur.

Enerji kaynakları açısından Türkiye'nin petrol ve doğal gaz rezervleri sınırlıdır; sınırlı miktardaki petrol üretimi Güneydoğu Anadolu'da (Batman, Adıyaman) yapılır, ancak yurt içi ihtiyacın büyük bölümü ithalatla karşılanır.

Elektrik üretiminde santral türü, kaynağın konumuna göre şekillenir: HES'ler akarsu debisinin ve düşü yüksekliğinin fazla olduğu dağlık arazide (Fırat-Dicle üzerindeki GAP barajları) kurulur. Termik santraller kömür ya da doğal gaz kaynağına yakın kurulur, çünkü taşıma maliyeti yüksektir (Afşin-Elbistan, Soma, Yatağan). Jeotermal enerji, tektonik hareketliliğin yoğun olduğu Batı Anadolu grabenlerinde (Aydın, Denizli, Manisa); rüzgâr enerjisi düzenli-güçlü rüzgârın estiği Ege kıyılarında (Çeşme, Bozcaada); güneş enerjisi güneşlenme süresinin uzun olduğu İç ve Güneydoğu Anadolu'da (Konya-Karapınar) yaygındır.