Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
6 bölüm · ~11 dk · 14 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye'nin ortalama yükseltisi (yaklaşık 1132 m), dünya ortalamasının (~840 m) oldukça üzerindedir; bu durum ülkenin Alp-Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde bulunmasından, yani genç ve henüz aşınmamış dağların varlığından kaynaklanır. Yükselti genel bir eğilim olarak batıdan doğuya doğru artar; Doğu Anadolu, Türkiye'nin en yüksek ve en engebeli bölümüdür.
Dağlar kıyıya göre konumlarına göre kenar (kıyı) dağları ve iç kesim dağları, oluşumlarına göre ise kıvrım dağları ve volkanik dağlar olarak sınıflandırılır. Kuzeyde Karadeniz kıyısı boyunca uzanan Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Akdeniz kıyısı boyunca uzanan Toros Dağları kenar dağlarının başlıcalarıdır; her ikisi de kıyıya paralel uzanarak kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırır. Doğu Anadolu'da ise Ağrı, Süphan, Nemrut ve Erciyes gibi genç volkanik dağlar yer alır.
Ovalar oluşumlarına göre tektonik (graben), karstik, volkanik ve birikinti (alüvyal) ovalar olarak; platolar ise başlıca İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz'in iç kesimlerinde yaygın olarak görülür. Kıyı biçimleri de yer şekilleriyle yakından ilişkilidir: dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz kıyıları düzgün, dağların kıyıya dik uzandığı Ege kıyıları ise girintili çıkıntılıdır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kenar (kıyı) dağları
Kıyıya paralel uzanan genç kıvrımlı dağlardır. Kuzey Anadolu Dağları (Karadeniz kıyısı) ve Toros Dağları (Akdeniz kıyısı, daha yüksek ve daha engebeli, karstik yapı yaygın) başlıca örneklerdir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Rize'de yaşayan bir üretici, çayını iç kesimdeki bir şehre karayoluyla ulaştırmak istediğinde, kuş uçuşu mesafe kısa olsa da yol dik yamaçlı ve dolambaçlıdır.
Soru: Bu durumun temel nedeni nedir?
Ege Bölgesi'nde, yükselen bloklar (horst) arasında kalan alçak, düz tabanlı Küçük Menderes Ovası, yer kabuğu hareketleriyle çökme sonucu oluşmuştur.
Soru: Bu bilgiye göre Küçük Menderes Ovası hangi tür bir ovadır?
Çeşme çevresindeki Ege kıyılarında koylar ve yarımadalar birbirini izler; kıyı çizgisi oldukça girintili çıkıntılıdır. Buna karşılık Silifke çevresindeki Akdeniz kıyısı, Toros Dağları'nın kıyıya paralel uzanması nedeniyle daha düzgün bir görünüm sergiler.
Soru: Ege kıyılarının girintili çıkıntılı olmasının temel nedeni nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.