KPSS Önlisans Tarım konu anlatımı

Türkiye ekonomisinde tarım, üretim değeri kadar bölgesel yaşam biçimini de şekillendiren bir faaliyettir. KPSS Önlisans Coğrafya'da bu konu ürün-il ezberi biçiminde değil, "bu bitki neden bu bölgede yetişiyor, başka bir bölgede neden yetişmiyor" mantığıyla sorulur. Dolayısıyla önemli olan, bir ürünün coğrafi dağılışını açıklayan koşulları kavramaktır.

Tarımın dağılışını belirleyen etkenler iki grupta toplanabilir. Doğal etkenler: iklim (sıcaklık, yağış, don süresi), toprak (özellikle akarsu ovalarındaki alüvyal toprak), yer şekilleri (eğim, yükselti) ve su varlığıdır. Sıcaklık ve yağış bir bitkinin yetişebileceği alanı sınırlar; toprağın besin değeri verimi belirler; eğimli arazi makineli tarımı zorlaştırıp erozyonu artırır; su kıtlığı olan yerlerde ise sulama devreye girer. Beşerî etkenler ise nüfus ve iş gücü, kentlere/pazara uzaklık, ulaştırma ağı, sermaye ve teknoloji düzeyi, arazilerin miras yoluyla küçük parçalara bölünmesi ve devletin destekleme politikalarıdır. Özellikle çabuk bozulan sebze-meyve üretiminde pazara yakınlık belirleyicidir.

Bu etkenlerin bölgeden bölgeye farklı bileşimi, Türkiye'de net bir ürün-bölge eşleşmesi doğurur: Doğu Karadeniz kıyısında fındık ve çay, Ege'de zeytin ve tütün, Akdeniz'de narenciye ve sera ürünleri, Marmara'da çeşitli ticari tarım, İç Anadolu'da tahıl ve şeker pancarı, Güneydoğu Anadolu'da GAP sonrası pamuk öne çıkar.