KPSS A İktisat Açık Ekonomi Makroekonomisi (Mundell-Fleming) konu anlatımı

Açık ekonomi makroekonomisi, mal ve sermaye akımlarıyla dünyaya bağlı bir ekonomide gelir, faiz, döviz kuru ve dış dengenin nasıl belirlendiğini inceler. Kapalı ekonominin IS-LM modeli, Mundell-Fleming modeli ile açık ekonomiye taşınır. Modelin temel varsayımları şunlardır: küçük açık ekonomi (dünya faizini etkileyemez), tam sermaye hareketliliği (yurt içi faiz dünya faizine eşitlenir: r = r*) ve kısa dönemde sabit fiyatlar.

Modelin en önemli dersi, politikaların etkinliğinin kur rejimine bağlı olmasıdır: esnek kurda para politikası etkili, maliye politikası etkisiz; sabit kurda maliye politikası etkili, para politikası etkisizdir. Bu sonuç, imkânsız üçlü (trilemma) ile de özetlenir: bir ülke sabit kur, serbest sermaye hareketleri ve bağımsız para politikasının üçünü aynı anda sürdüremez.

Ulusal gelir özdeşlikleri

• Y = C + I + G + NX (NX: net ihracat = X − M).
• Ulusal tasarruf S = Y − C − G ⇒ S − I = NX: tasarruf yatırımı aşarsa fazla, yurt dışına net sermaye çıkışı olarak gider ve net ihracat pozitiftir.
• Özel ve kamu kesimi ayrımıyla: (Y − T − C − I) + (T − G) = NX; yani (Sₚ − I) + (T − G) = NX. Özel kesim dengesi sabitken bütçe açığının artması dış açığı büyütür (ikiz açıklar).

Döviz kuru kavramları

Mundell-Fleming modeli

• IS*: Y = C(Y − T) + I(r*) + G + NX(ε). Yerli paranın değer kaybı net ihracatı ve geliri artırır.
• LM*: M / P = L(r*, Y). r* dışsal olduğundan LM* tek bir gelir düzeyi belirler; kurdan bağımsızdır (kur–gelir düzleminde dikeydir).
• Esnek kur:
  • Genişletici maliye politikası: Faiz üzerinde yukarı yönlü baskı sermaye girişi yaratır, yerli para değer kazanır, net ihracat kamu harcaması artışı kadar düşer; gelir değişmez (net ihracat yoluyla tam dışlama).
  • Genişletici para politikası: Faiz üzerinde aşağı yönlü baskı sermaye çıkışı yaratır, yerli para değer kaybeder, net ihracat ve gelir artar.
  • Tarife/kota: Net ihracat talebi artar, yerli para değer kazanır; net ihracat ve gelir değişmez, yalnızca dış ticaret hacmi daralır.
• Sabit kur:
  • Genişletici maliye politikası: Yerli paranın değer kazanma baskısını önlemek için merkez bankası döviz alır, para arzı artar; gelir güçlü biçimde artar.
  • Genişletici para politikası: Değer kaybı baskısını önlemek için merkez bankası döviz satar, para arzı eski düzeyine döner; etkisizdir. Para arzı içsel hâle gelir.
  • Tarife/kota: Net ihracat ve gelir artar.
  • Devalüasyon: Net ihracatı ve geliri artırır; para arzı genişler.

Örnek 1 (Reel kur): Yurt içi mal sepeti 200 YP (yerli para), aynı sepet yurt dışında 50 dolar ve nominal kur E = 5 YP/dolar olsun. ε = E × P* / P = 5 × 50 / 200 = 1,25. Yabancı sepet yerli para cinsinden 250 YP'dir; yurt içi mallar görece ucuzdur ve rekabet gücü yüksektir.

Örnek 2 (Nispi SGP): Yurt içi enflasyon %12, yurt dışı enflasyon %4 ve başlangıç kuru 5 YP/dolar ise yerli para yaklaşık 12 − 4 = %8 değer kaybeder; yeni kur yaklaşık 5 × 1,08 = 5,40 olur.

Örnek 3 (Faiz paritesi): Spot kur 5,00, yıllık yurt içi faiz %12, yurt dışı faiz %4 ise bir yıl vadeli kur F = 5 × 1,12 / 1,04 = 5,6 / 1,04 ≈ 5,38 olur. Yaklaşık formülle vadeli prim ≈ 12 − 4 = %8 ve F ≈ 5,40'tır. Karşılanmamış paritede yerli paranın %8 değer kaybetmesi beklenir.

Örnek 4 (Tasarruf–yatırım dengesi): Y = 1.000, C = 600, I = 150, G = 200, T = 150 olsun. Özel tasarruf = Y − T − C = 250; kamu tasarrufu = T − G = −50; ulusal tasarruf = 200. NX = S − I = 200 − 150 = 50. Sağlama: C + I + G + NX = 600 + 150 + 200 + 50 = 1.000.