KPSS A İktisat Tüketim ve Yatırım Teorileri konu anlatımı

Tüketim, toplam talebin en büyük bileşenidir; yatırım ise en oynak bileşenidir ve konjonktür dalgalanmalarının başlıca kaynağıdır. Bu nedenle makro iktisatta her iki harcama kaleminin neye bağlı olduğunu açıklayan ayrıntılı teoriler geliştirilmiştir.

Tüketim teorileri Keynes'in cari gelire dayanan mutlak gelir hipotezi ile başlar. Kuznets'in uzun dönem verilerinin bu hipotezle çelişmesi (Kuznets bulmacası), tüketimi daha geniş bir zaman ufkuna bağlayan teorileri doğurmuştur: Duesenberry'nin nispi gelir, Friedman'ın sürekli gelir ve Modigliani-Ando-Brumberg'in yaşam boyu (hayat döngüsü) gelir hipotezleri. Bu teorilerin mikro temeli Fisher'in zamanlar arası seçim modelidir; rasyonel beklentilerle birleştirildiğinde Hall'un rassal yürüyüş hipotezine ulaşılır.

Yatırım teorileri ise Keynes'in sermayenin marjinal etkinliği yaklaşımı, gelir değişmelerine dayanan hızlandıran ilkesi, sermayenin kullanıcı maliyetine dayanan neoklasik yatırım teorisi ve sermayenin piyasa değerini yerine koyma maliyetiyle karşılaştıran Tobin q teorisi etrafında toplanır.

Tüketim teorileri

Yatırım teorileri

Örnek 1 – Sürekli gelir. Bir hanehalkında C = 0,9 × Yp, sürekli gelir Yp = 50.000 TL'dir. Bu yıl bir defaya mahsus 10.000 TL ikramiye (geçici gelir) alınmıştır. Tüketim = 0,9 × 50.000 = 45.000 TL (ikramiye tüketimi değiştirmez). Cari gelir 60.000 TL olduğundan APC = 45.000 / 60.000 = 0,75'tir. Geçici gelir olmasaydı APC 0,9 olurdu. Bu, yüksek gelirli kesimlerde (ortalamada pozitif geçici gelir) APC'nin neden düşük göründüğünü açıklar.

Örnek 2 – Yaşam boyu gelir. Başlangıç serveti sıfır olan bir birey 40 yıl çalışacak, sonra 20 yıl emekli olacaktır. Yıllık gelir 60.000 TL, faiz sıfırdır. Ömür boyu gelir = 40 × 60.000 = 2.400.000 TL; eşit tüketim = 2.400.000 / 60 = 40.000 TL. Formülle: C = (1/60) × 0 + (40/60) × 60.000 = 40.000. Çalışma yıllarında yıllık tasarruf 20.000 TL; emekliliğe girerken servet 40 × 20.000 = 800.000 TL'dir ve bu servet 20 yılda yıllık 40.000 TL olarak tüketilir.

Örnek 3 – Fisher modeli. Y1 = 100, Y2 = 110, r = %10. Ömür boyu gelirin bugünkü değeri = 100 + 110 / 1,1 = 200. Birinci dönemde en fazla 200 tüketilebilir (110'un bugünkü değeri kadar borçlanarak); ikinci dönemde en fazla 100 × 1,1 + 110 = 220. İki dönemde eşit tüketim isteniyorsa C + C / 1,1 = 200 ⇒ C = 200 × 1,1 / 2,1 ≈ 104,8; tüketici birinci dönemde yaklaşık 4,8 borçlanır.

Örnek 4 – MEC ve NBD. Maliyeti 1.000 TL olan bir makine 1. yıl 550 TL, 2. yıl 605 TL getiri sağlayacaktır. %10 iskonto oranıyla: 550 / 1,1 + 605 / 1,21 = 500 + 500 = 1.000. Bugünkü değer maliyete eşit olduğundan MEC = %10'dur. Piyasa faizi %8 ise (MEC > r) yatırım yapılır; %12 ise yapılmaz.

Örnek 5 – Hızlandıran. v = 3. Hasıla 1.000'den 1.100'e çıkarsa net yatırım 3 × 100 = 300; ertesi yıl hasıla 1.150'ye çıkarsa net yatırım 3 × 50 = 150 olur. Hasıla artmaya devam etmesine rağmen artış hızı yavaşladığı için yatırım yarıya düşmüştür.

Örnek 6 – Kullanıcı maliyeti ve q. Bir makinenin reel fiyatı 100, reel faiz %6, amortisman oranı %10 ise reel kullanıcı maliyeti 100 × 0,16 = 16'dır; firma MPK 16'ya inene kadar sermaye ekler. Piyasa değeri 1.200, yerine koyma maliyeti 1.000 olan firmada q = 1,2 > 1'dir; yatırım kârlıdır.