KPSS A İktisat Makroiktisadi Okullar (Monetarist, Yeni Klasik, Yeni Keynesyen) konu anlatımı

Makroiktisattaki okullar, temelde üç soruya verdikleri farklı cevaplarla ayrışır: (1) Piyasalar, özellikle emek piyasası, hızla temizlenir mi? (2) Beklentiler nasıl oluşur? (3) İstikrar politikası gerekli ve etkili midir?

Klasik iktisat esnek fiyat ve ücretlerle ekonominin kendiliğinden tam istihdama ulaştığını savunur. 1930'ların Büyük Buhranı üzerine Keynes (1936) efektif talep yetersizliğinin kalıcı eksik istihdam yaratabileceğini ve aktif maliye politikasının gerekliliğini ortaya koydu. Savaş sonrası neoklasik sentez (Hicks-Hansen IS-LM) iki yaklaşımı birleştirdi. 1960'lardan itibaren Monetaristler (Friedman) paranın önemini ve doğal işsizlik oranını öne çıkardı; 1970'lerde Yeni Klasikler (Lucas, Sargent, Wallace, Barro) rasyonel beklentilerle politika etkisizliğini savundu; Reel Konjonktür Teorisi (Kydland-Prescott) dalgalanmaları teknoloji şoklarına bağladı. 1980'lerde Yeni Keynesyenler (Mankiw, Akerlof, Yellen, Stiglitz, Blanchard) rasyonel beklentileri kabul edip fiyat ve ücret katılıklarına mikro temeller kazandırdı. Günümüzdeki yeni neoklasik sentez (DSGE modelleri) yeni klasik yöntem ile yeni Keynesyen katılıkları birleştirir.

Klasik okul

• Say yasası: Arz kendi talebini yaratır; genel aşırı üretim olmaz.
• Esnek fiyat, ücret ve faiz; tasarruf ile yatırımı faiz eşitler (ödünç verilebilir fonlar).
• Klasik dikotomi ve paranın yansızlığı: Reel değişkenler reel faktörlerle, nominal değişkenler para arzıyla belirlenir; MV = PY.
• Uzun dönem toplam arz eğrisi dikeydir; politika müdahalesine gerek yoktur (laissez-faire).

Keynesyen okul

• Yatırımlar belirsizlik ve hayvansal güdülerle (animal spirits) oynaktır; tasarruf paradoksu.
• Maliye politikası güçlü ve gereklidir; para politikası zayıf olabilir.
• Klasik karşı argüman Pigou (reel balans) etkisi: Fiyatlar düştükçe reel para varlıkları artar, tüketim yükselir; likidite tuzağında bile tam istihdama dönüş teorik olarak mümkündür.

Monetarist okul (Friedman, Schwartz, Brunner, Meltzer)

• Modern miktar teorisi: Para talebi sürekli gelire bağlı, istikrarlı ve faize az duyarlıdır; dolanım hızı öngörülebilirdir.
• "Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur."
• Para kısa dönemde reel etkilidir, uzun dönemde yansızdır; uyarlayıcı beklentiler, doğal işsizlik oranı, uzun dönem Phillips eğrisi dikey.
• Para politikasının etkileri uzun ve değişken gecikmelerle ortaya çıkar; ince ayar zararlıdır. k-% kuralı: Para arzı her yıl sabit bir oranda artırılmalıdır.
• Maliye politikası büyük ölçüde dışlama nedeniyle zayıftır. Büyük Buhran'ı para arzındaki çöküşe bağlarlar (Friedman-Schwartz).

Yeni Klasik okul (Lucas, Sargent, Wallace, Barro)

Reel Konjonktür Teorisi (Kydland-Prescott, Long-Plosser, Plosser)

• Dalgalanmaların kaynağı reel şoklardır, özellikle teknoloji (verimlilik) şokları (Solow artığı ile ölçülür).
• Dalgalanmalar, rasyonel ajanların şoklara verdiği optimal (Pareto etkin) tepkilerdir; istikrar politikasına gerek yoktur.
• Zamanlar arası emek ikamesi: Geçici olarak yüksek reel ücret dönemlerinde daha çok çalışılır; istihdam ve reel ücret prosikliktir.
• Para yansızdır: , kısa dönemde bile; para ile çıktı arasındaki korelasyon ters nedensellikle (çıktının para arzını etkilemesiyle) açıklanır.

Yeni Keynesyen okul

• Rasyonel beklentileri kabul eder, ancak piyasaların sürekli temizlenmediğini, nominal ve reel katılıklar bulunduğunu savunur; bu katılıklara mikro temel kazandırır.

• Sonuç: Rasyonel beklentilere rağmen öngörülen para politikası da kısa dönemde reel etkili olabilir; istikrar politikası gereklidir.

Diğer yaklaşımlar

Örnek 1 (Lucas arz fonksiyonu): Y = 500 + 10(P − Pᵉ) ve Pᵉ = 50 olsun. Beklenmeyen bir para genişlemesiyle P = 52 olursa Y = 500 + 10 × 2 = 520 olur. Aynı genişleme önceden duyurulur ve inanılırsa Pᵉ = 52 olur; Y = 500'de kalır, yalnızca fiyatlar yükselir.

Örnek 2 (Friedman kuralı): MV = PY büyüme oranlarıyla g(M) + g(V) = π + g(Y) yazılır. Reel büyüme %3, hedef enflasyon %2 ve dolanım hızı her yıl %1 azalıyorsa g(M) = 2 + 3 − (−1) = %6 olmalıdır. Dolanım hızı sabitse kural %5 olur.

Örnek 3 (Ricardocu denklik): Hükümet bu yıl vergileri 100 azaltıp açığı %5 faizle borçlanarak finanse ediyor ve gelecek yıl borcu 105'lik vergi artışıyla ödüyor. Gelecekteki vergi yükünün bugünkü değeri 105 / 1,05 = 100'dür; hanehalkının ömür boyu serveti değişmez. Ricardocu hanehalkı tüketimini değiştirmez, özel tasarrufunu 100 artırır.

Örnek 4 (Okulların politika önerileri): Bir durgunlukta Keynesyen iktisatçı kamu harcaması artışı önerir; monetarist para arzını kural doğrultusunda istikrarlı artırmayı ve ince ayardan kaçınmayı önerir; yeni klasik iktisatçı sistematik politikanın etkisiz olacağını, reel konjonktürcü ise dalgalanmanın etkin bir tepki olduğunu söyler; yeni Keynesyen iktisatçı katılıklar nedeniyle para politikasının kısa dönemde etkili olduğunu savunur.