Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~26 dk · 31 etkileşim
Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar, AYT Coğrafya-2'de dünya ölçeğinde tarımın nasıl kuşaklara ayrıldığını, hangi bölgelerde hangi madenlerin ve enerji kaynaklarının bulunduğunu ve bu dağılışın küresel ekonomiyi nasıl etkilediğini ele alan bir konudur. TYT'de daha çok Türkiye'nin ekonomik faaliyetleri işlenirken AYT'de sınav; dünya tarım kuşaklarının iklim ve pazarla ilişkisini, madencilik ve enerji kaynaklarının küresel dağılışını ve bunların jeopolitik sonuçlarını derinlemesine ölçer. Bu konuda başarının anahtarı, bir ekonomik faaliyetin nerede yoğunlaştığını ezberlemek yerine, "iklim, toprak, pazara yakınlık ve teknoloji düzeyi bu faaliyeti nasıl şekillendiriyor" sorusuna cevap verebilmektir.
1Tarımın iki yüzü: ekstansif ve entansif
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Dünya tarımı, üretim yöntemine göre iki temel tipe ayrılır:
| Ekstansif | Entansif | |
|---|---|---|
| Arazi | Geniş | Sınırlı |
| İş gücü ve sermaye | Düşük yoğunluk | Yüksek yoğunluk |
| Birim alan verimi | Düşük | Yüksek |
| Örnek | Prerilerde, pampalarda tahıl ve hayvancılık | Muson Asya pirinci, Batı Avrupa sebze-süt hayvancılığı |
A bölgesinde geniş düzlüklerde, az sayıda iş gücüyle ve yüksek makineleşmeyle buğday üretilirken, B bölgesinde küçük parsellerde çok sayıda iş gücüyle, elle işlenerek pirinç üretilmektedir. İki bölgenin tarım tipi ve verimlilik özellikleri karşılaştırıldığında ne söylenebilir?
A bölgesinde geniş düzlüklerde az sayıda iş gücüyle ve yüksek makineleşmeyle buğday üretilirken, B bölgesinde küçük parsellerde çok sayıda iş gücüyle elle pirinç üretilmektedir.
Bu iki bölgenin birim alan verimliliği karşılaştırıldığında en tutarlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?
2Başlıca dünya tarım kuşakları
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Sıcak ve nemli bölgelerde, genellikle sömürgecilik döneminden kalma, büyük işletmelerde tek bir ürüne (kahve, kakao, kauçuk gibi) odaklanan ihracata yönelik tarım biçimine ne ad verilir?
3Madencilik: kaynak nerede, neden orada?
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Yer altı kaynaklarının dünya üzerindeki dağılışı, o kaynağın oluştuğu jeolojik sürece bağlıdır ve genellikle üretim ile tüketim merkezleri birbirinden farklı bölgelerdedir.
Demir üreticileri: Avustralya, Brezilya, Çin, Hindistan
Bakır: Şili ve Peru (And Dağları kuşağı)
Boksit: Avustralya, Gine, Brezilya
Dünya boksit yataklarının büyük kısmının Avustralya, Gine ve Brezilya gibi sıcak-nemli iklime sahip ülkelerde toplanmış olması nasıl açıklanabilir?
Bir kıtada hem tropikal iklime bağlı boksit yatakları hem de levha sınırlarına bağlı bakır yatakları bulunmaktadır.
Bu iki maden kaynağının oluşum süreçleri karşılaştırıldığında en doğru yargı aşağıdakilerden hangisidir?
4Enerji kaynakları: fosil yakıtlar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Petrol: başlıca rezerv ve üretim ülkeleri
Basra Körfezi çevresindeki ülkelerde yaşanan siyasi istikrarsızlıkların, dünya genelinde petrol fiyatlarını ve enerji politikalarını doğrudan etkilediği gözlemlenmektedir. Bu durumun temel nedeni nedir?
5Yenilenebilir enerji ve jeopolitik
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
| Kaynak | Nerede yaygın? |
|---|---|
| Hidroelektrik | Akarsu potansiyeli yüksek, engebeli arazili ülkelerde (Çin, Brezilya, Kanada, Norveç) |
| Güneş | Güneşlenme süresinin uzun, bulutlanmanın az olduğu dönenceler çevresindeki kurak-yarı kurak bölgelerde (Kuzey Afrika, Ortadoğu, Avustralya) |
| Rüzgâr | Sürekli ve düzenli rüzgâr alan kıyı bölgeleri ve düzlüklerde (Kuzey Denizi kıyıları, Kuzey Avrupa) |
| Jeotermal | Aktif volkanik ve tektonik alanlarda (İzlanda, Türkiye'nin Ege Bölgesi, Endonezya) |
Enerji kaynaklarının dağılışındaki bu eşitsizlik, ülkeler arasında enerji ithalatı-ihracatı ilişkilerini ve buna bağlı jeopolitik dengeleri doğrudan etkiler; enerjide dışa bağımlı ülkeler, kaynak zengini bölgelerle siyasi ve ekonomik ilişkilerini önceliklendirmek durumunda kalır.
X ülkesi, uzun güneşlenme süresine sahip geniş çöl alanlarına sahiptir; Y ülkesi ise akarsu potansiyeli yüksek, engebeli bir araziye sahiptir. Bu iki ülkenin yenilenebilir enerji yatırımlarında hangi kaynaklara öncelik vermesi beklenir?
Bir bölgede hem zengin petrol rezervleri hem de siyasi istikrarsızlık bulunmaktadır. Bu bölgeden enerji ithal eden ülkeler, tedarik güvenliğini artırmak amacıyla enerji kaynaklarını çeşitlendirme yoluna gitmektedir.
Bu durum aşağıdaki genellemelerden hangisini destekler?
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Karşılaştırma soruları: İki farklı tarım biçiminin (ekstansif-entansif, plantasyon-karışık tarım) iş gücü, verim ve pazar yönelimi bakımından karşılaştırılması.
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir madenin (özellikle boksit gibi iklime bağlı olanların) belirli bölgelerde yoğunlaşmasının jeolojik-iklimsel nedeninin sorulması.
- Harita/dağılış yorumlama: Dünya haritasında işaretlenen bölgelerin hangi tarım kuşağına, madene ya da enerji kaynağına sahip olduğunun bulunması.
- Jeopolitik çıkarım soruları: Bir enerji kaynağının (özellikle petrol ve doğal gazın) dağılışından yola çıkarak ülkeler arası ekonomik-siyasi ilişkilerin yorumlanması.
- Doğal koşul-ekonomik faaliyet ilişkisi: Bir bölgenin iklim ve yer şekli özellikleri verilip hangi ekonomik faaliyete (tarım türü, enerji kaynağı) daha uygun olduğunun çıkarılması.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.