Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~19 dk · 23 etkileşim
Küresel Ortam: Jeopolitik Konum ve Uluslararası Örgütler, AYT Coğrafya-2 testinde ortalama 1,5 soruluk ağırlığıyla önemli konulardan biridir. Konu; jeopolitik ve jeostratejik konum kavramlarını, Türkiye'nin coğrafi konumunun kendisine kazandırdığı siyasi, askeri ve ekonomik önemi (boğazlar, enerji koridoru olma özelliği, kriz bölgelerine komşuluk) ve Türkiye'nin de içinde yer aldığı başlıca uluslararası örgütleri (BM, NATO, AB, D-8, İİT, KEİ, OECD gibi) kapsar. Sınavda genellikle bir örgütün amacı ya da bir jeopolitik unsurun (boğaz, boru hattı, kriz bölgesi) önemi tanımlanır ve bunun hangi kavram ya da örgütle örtüştüğü sorulur.
1Jeopolitik ve jeostratejik konum
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Önce iki kavramı birbirinden ayır. Kartı çevirmeden cevabı tahmin et.
2Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran özellikler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü konumunda bulunması; toprağının bir kısmının Asya'da, bir kısmının Avrupa'da yer alması.
- Üç tarafının denizlerle çevrili olması ve İstanbul ile Çanakkale boğazlarına sahip olması; bu boğazlar Karadeniz'i Akdeniz'e ve dünya denizlerine bağlayan tek doğal geçittir.
- Petrol ve doğal gazın üretildiği bölgeler (Orta Doğu, Hazar havzası, Rusya) ile tüketim merkezleri (Avrupa) arasında bir enerji koridoru olması.
- Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu gibi siyasi açıdan istikrarsız ve kriz yaşanabilen bölgelere komşu olması.
- Türk, İslam ve Batı medeniyetleriyle aynı anda kültürel ve tarihsel bağlar taşıması; bu durum Türkiye'yi birden fazla bölgesel ve küresel ilişki ağının içinde tutar.
Haritada boğazları ve Bakü-Tiflis-Ceyhan hattının adını taşıyan Ceyhan'ı işaretledik:
Boğazlar ve enerji hattı terminali
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran unsurlardan biri değildir?
3Boğazlar ve enerji hatları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Boğazların statüsü Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile düzenlenmiştir. Enerji koridoru olma özelliği ise Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı, TANAP ve Mavi Akım gibi hatların Türkiye üzerinden geçmesine dayanır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin (1936) Türkiye açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
4Uluslararası örgütler
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
NATO ile Avrupa Birliği arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
5Çözümlü örnekler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin ürünlerini dünya pazarlarına ulaştırabilmesi, büyük ölçüde İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçişe bağlıdır; bu boğazların statüsü ise uluslararası bir sözleşmeyle belirlenmiştir.
Türkiye'nin kendi enerji kaynakları (petrol, doğal gaz) sınırlı olmasına karşın, BTC Petrol Boru Hattı ve TANAP gibi büyük enerji nakil hatları Türkiye topraklarından geçmektedir.
Bir öğrenci, Türkiye'nin üye olduğu bir örgütü "üye ülkeler arasında saldırıya karşı kolektif savunmayı esas alan bir askerî ittifak" olarak tanımlamıştır.
Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu gibi sık sık siyasi kriz yaşanan bölgelere komşu olan bir ülkenin, bu komşuluk nedeniyle güvenlik politikalarında daha aktif bir rol üstlenmesi beklenmektedir.
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Türkiye Avrupa Birliği'ne tam üyedir.
Türkiye NATO'ya tam üyedir; 1952'de üye olmuştur.
Jeostratejik konum, jeopolitik konumun ekonomik boyutuna karşılık gelir.
Enerji üretmeyen bir ülke, enerji koridoru olarak jeopolitik önem kazanabilir.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Kavram tanıma: Bir örgütün ya da kavramın (jeopolitik, jeostratejik) tanımı verilip hangi örgüt/kavram olduğunun sorulması.
- Harita yorumlama: Boğazların, boru hatlarının ya da Türkiye'nin komşu olduğu bölgelerin işaretlendiği bir harita üzerinden yorum yapılması.
- Paragraf/senaryo sorusu: Bir ülkenin coğrafi konumu ve komşulukları anlatılıp bu konumun ne tür bir jeopolitik önem taşıdığının çıkarılması.
- Neden-sonuç sorusu: "Türkiye'nin bir enerji koridoru olmasının temel nedeni nedir?" ya da "Boğazların önemi neden bu kadar büyüktür?" türünde sorular sorulur.
- Karşılaştırma sorusu: İki farklı uluslararası örgütün (örneğin NATO ile AB) amaçları karşılaştırılarak doğru eşleştirmenin bulunması istenir.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.