Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~13 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği gelirleri, katlandığı gider ve maliyetleri ve bunların sonucunda oluşan dönem kârını veya zararını gösteren temel mali tablodur. Tekdüzen Hesap Planında gelir tablosu hesapları 6 numaralı ana grupta yer alır. Bu hesaplar geçici (dönemsel) hesaplardır: dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilerek kapatılır, yeni döneme kalan vermezler.
KPSS A Grubu Muhasebe sınavında bu konudan; hesapların gelir tablosundaki gruplara göre sınıflandırılması, net satışlar – brüt satış kârı – faaliyet kârı – olağan kâr – dönem kârı – dönem net kârı basamaklarının hesaplanması, satılan malın maliyetinin bulunması, 7/A seçeneğinde gider ve yansıtma hesapları ile dönem sonu kapanış kayıtları sorulur.
2Temel kavramlar / hesap işleyişi
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Gelir tablosunun yapısı (THP ayrıntılı gelir tablosu)
| Kalem | Hesaplar |
|---|---|
| A. Brüt Satışlar | 600 Yurt İçi Satışlar, 601 Yurt Dışı Satışlar, 602 Diğer Gelirler |
| B. Satış İndirimleri (-) | 610 Satıştan İadeler, 611 Satış İskontoları, 612 Diğer İndirimler |
| C. Net Satışlar | A − B |
| D. Satışların Maliyeti (-) | 620 Satılan Mamuller Maliyeti, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti, 622 Satılan Hizmet Maliyeti, 623 Diğer Satışların Maliyeti |
| Brüt Satış Kârı veya Zararı | C − D |
| E. Faaliyet Giderleri (-) | 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri, 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri, 632 Genel Yönetim Giderleri |
| Faaliyet Kârı veya Zararı | Brüt satış kârı − E |
| F. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar | 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri, 641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri, 642 Faiz Gelirleri, 643 Komisyon Gelirleri, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar, 645 Menkul Kıymet Satış Kârları, 646 Kambiyo Kârları, 647 Reeskont Faiz Gelirleri, 648 Enflasyon Düzeltmesi Kârları, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar |
| G. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-) | 653 Komisyon Giderleri, 654 Karşılık Giderleri, 655 Menkul Kıymet Satış Zararları, 656 Kambiyo Zararları, 657 Reeskont Faiz Giderleri, 658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar |
| H. Finansman Giderleri (-) | 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri, 661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri |
| Olağan Kâr veya Zarar | Faaliyet kârı + F − G − H |
| I. Olağandışı Gelir ve Kârlar | 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar |
| J. Olağandışı Gider ve Zararlar (-) | 680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları, 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar |
| Dönem Kârı veya Zararı | Olağan kâr + I − J (690) |
| K. Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (-) | 691 |
| Dönem Net Kârı veya Zararı | 692 |
Hesapların işleyişi
Gelir ve kâr hesapları
(600–602, 640–649, 671, 679) alacak tarafında çalışır, alacak kalanı verir; dönem sonunda borçlandırılarak 690'a aktarılır.
- Net alışlar = Alışlar + Alış giderleri − Alıştan iadeler − Alış iskontoları
- SMM = Dönem başı stok + Net alışlar − Dönem sonu stok
- Kayıt: Borç 621 – Alacak 153
- Önceki dönem gelir/giderleri (671/681): Geçmiş dönemlere ait olup bu dönemde fark edilen gelir ve giderler olağandışı gruptadır.
7/A seçeneği ve yansıtma
7/A seçeneğini uygulayan işletmeler giderleri dönem içinde fonksiyon esasına göre 7 grubunda toplar: 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 720 Direkt İşçilik Giderleri, 730 Genel Üretim Giderleri, 740 Hizmet Üretim Maliyeti, 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri, 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri, 770 Genel Yönetim Giderleri, 780 Finansman Giderleri. Her birinin yansıtma hesabı (711, 721, ... 781) bulunur.
- Faaliyet gideri ve finansman gideri hesapları dönem sonunda gelir tablosuna yansıtılır:
- 750 → 630 (Borç 630 – Alacak 751)
- 760 → 631 (Borç 631 – Alacak 761)
- 770 → 632 (Borç 632 – Alacak 771)
- 780 → 660/661 (Borç 660/661 – Alacak 781)
- Ardından 7 grubu hesapları yansıtma hesaplarıyla kapatılır (ör. Borç 761 – Alacak 760).
- 710, 720 ve 730 ise doğrudan gelir tablosuna değil, üretim maliyetine (151 Yarı Mamuller – Üretim) yansıtılır; satılan kısım 620 aracılığıyla gelir tablosuna ulaşır.
- 7/B seçeneğinde giderler çeşit esasına göre 790–797 hesaplarında izlenir, yansıtma 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı ile yapılır.
Dönem sonu kapanış ve vergi
- Gelir hesapları: Borç 600, 601, 642, 679 ... – Alacak 690
- Gider, indirim ve maliyet hesapları: Borç 690 – Alacak 610, 621, 631, 632, 660 ...
- 690 alacak kalanı veriyorsa dönem kârı, borç kalanı veriyorsa dönem zararı vardır.
- Vergi karşılığı: Borç 691 – Alacak 370. Kurumlar vergisi matrahı; dönem kârına kanunen kabul edilmeyen giderler (KKEG) eklenip istisna kazançlar düşülerek bulunur.
- Borç 690 – Alacak 691 ve 692; ardından Borç 692 – Alacak 590 (zararda Borç 591 – Alacak 692).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Örnek 1 – Gelir tablosunun basamak basamak hazırlanması
Hesap kalanları (TL): 600 Yurt İçi Satışlar 900.000; 601 Yurt Dışı Satışlar 100.000; 610 Satıştan İadeler 40.000; 611 Satış İskontoları 20.000; 621 SMM 520.000; 630 Ar-Ge Giderleri 10.000; 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 60.000; 632 Genel Yönetim Giderleri 90.000; 642 Faiz Gelirleri 25.000; 646 Kambiyo Kârları 15.000; 654 Karşılık Giderleri 12.000; 656 Kambiyo Zararları 8.000; 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 30.000; 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar 20.000; 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 10.000. Vergi oranı %25, vergi matrahı dönem kârına eşit.
| Kalem | Hesaplama | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt satışlar | 900.000 + 100.000 | 1.000.000 |
| Satış indirimleri | 40.000 + 20.000 | (60.000) |
| Net satışlar | 940.000 | |
| Satışların maliyeti | (520.000) | |
| Brüt satış kârı | 420.000 | |
| Faaliyet giderleri | 10.000 + 60.000 + 90.000 | (160.000) |
| Faaliyet kârı | 260.000 | |
| Olağan gelir ve kârlar | 25.000 + 15.000 | 40.000 |
| Olağan gider ve zararlar | 12.000 + 8.000 | (20.000) |
| Finansman giderleri | (30.000) | |
| Olağan kâr | 250.000 | |
| Olağandışı gelir ve kârlar | 20.000 | |
| Olağandışı gider ve zararlar | (10.000) | |
| Dönem kârı | 260.000 | |
| Vergi karşılığı | 260.000 × %25 | (65.000) |
| Dönem net kârı | 195.000 |
Örnek 2 – Satılan ticari mallar maliyeti (aralıklı envanter)
Dönem başı stok 80.000; alışlar 500.000; alıştan iadeler 20.000; alışla ilgili nakliye giderleri 10.000; dönem sonu sayımda bulunan stok 70.000 TL.
- Net alışlar = 500.000 + 10.000 − 20.000 = 490.000 TL
- SMM = 80.000 + 490.000 − 70.000 = 500.000 TL
- Kayıt: Borç 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 500.000 – Alacak 153 Ticari Mallar 500.000
Örnek 3 – 7/A seçeneğinde yansıtma ve kapatma
Dönem içinde 760 hesabında 60.000 TL pazarlama gideri toplanmıştır.
- Yansıtma: Borç 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 60.000 – Alacak 761 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı 60.000
- 7 grubunun kapatılması: Borç 761 60.000 – Alacak 760 60.000
- Gelir tablosunun kapatılması: Borç 690 60.000 – Alacak 631 60.000
Örnek 4 – Kapanış ve vergi kayıtları
Örnek 1'deki verilerle:
- Gelir ve kâr hesaplarının kapatılması: Borç 600 900.000, 601 100.000, 642 25.000, 646 15.000, 679 20.000 (toplam 1.060.000) – Alacak 690 1.060.000
- Gider, indirim ve maliyet hesaplarının kapatılması: Borç 690 800.000 – Alacak 610 40.000, 611 20.000, 621 520.000, 630 10.000, 631 60.000, 632 90.000, 654 12.000, 656 8.000, 660 30.000, 689 10.000 (toplam 800.000)
- 690 alacak kalanı = 1.060.000 − 800.000 = 260.000 TL (dönem kârı)
- Borç 691 65.000 – Alacak 370 65.000
- Borç 690 260.000 – Alacak 691 65.000 ve 692 195.000
- Borç 692 195.000 – Alacak 590 195.000
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.