KPSS A Muhasebe Hazır Değerler konu anlatımı

Hazır değerler, işletmenin elinde bulunan ya da istendiği anda kullanılabilecek nakit ve nakit benzerleridir. Tekdüzen Hesap Planında dönen varlıklar sınıfının ilk grubu olan 10 Hazır Değerler grubunda şu hesaplar yer alır:

• 100 Kasa: Ulusal ve yabancı paraların (efektif) izlendiği hesap.
• 101 Alınan Çekler: Müşterilerden ve diğer kişilerden alınan çekler.
• 102 Bankalar: Vadeli ve vadesiz banka mevduatları.
• 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-): İşletmenin keşide ettiği çekler ile bankaya verdiği ödeme emirleri; ödeninceye kadar izlenir.
• 108 Diğer Hazır Değerler: Kredi kartı ile yapılan satışlardan doğan ve bankadan tahsil edilecek tutarlar, posta çekleri, havaleler gibi diğer hazır değerler.

Hazır değerler likiditesi en yüksek varlıklardır; sınavda kayıt tekniği, kasa sayım farkları, yabancı para değerlemesi ve banka mutabakatı en çok sorulan başlıklardır.

100 Kasa

• Nakit girişleri borca, çıkışları alacağa yazılır; kasa hiçbir zaman alacak kalanı vermez (kasada olandan fazla para çıkamaz).

101 Alınan Çekler

• Çek alındığında borç (ör. Borç: 101 / Alacak: 120 Alıcılar).
• Tahsil edildiğinde: nakden Borç: 100; banka hesabına geçtiğinde Borç: 102 / Alacak: 101.
• Satıcıya ciro edildiğinde: Borç: 320 Satıcılar / Alacak: 101.
• Karşılıksız çıkıp yasal takibe alındığında: Borç: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar / Alacak: 101.

102 Bankalar ve 103 Verilen Çekler

• Mevduat faizi, faiz geliri olarak 642 Faiz Gelirleri hesabına yazılır; banka tarafından kesilen stopaj 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabında izlenir.
• İşletme çek keşide ettiğinde banka hesabından para henüz çıkmadığı için THP'de Borç: 320 Satıcılar / Alacak: 103 kaydı yapılır. Banka çeki ödediğinde Borç: 103 / Alacak: 102.
• 103, aktifi düzenleyen ve alacak kalanı veren bir hesaptır; bilançoda hazır değerler grubunda indirim kalemi olarak gösterilir.

Banka mutabakatı

İşletmenin 102 kaydı ile banka hesap özeti arasındaki farklar ikiye ayrılır:

• İşletmenin bilmediği kalemler: (bankanın işletme adına tahsil ettiği senet, banka masrafı, faiz, karşılıksız çek, işletmenin kayıt hatası) → işletme kayıtları düzeltilir ve yevmiye kaydı yapılır.
• Bankanın henüz işlemediği kalemler: (yoldaki para, henüz ibraz edilmemiş çekler) → yalnızca banka tarafı mutabakatta düzeltilir, işletme kayıt yapmaz.
• Not: İşletme 103 hesabını kullanıyorsa verilen çekler 102'yi ödeninceye kadar etkilemez; "ibraz edilmemiş çek" farkı ancak çekler doğrudan 102'den düşülerek kaydediliyorsa ortaya çıkar.

Örnek 1 – Kredi kartıyla satış. 20.000 TL + %20 KDV'lik mal kredi kartıyla satılmıştır. Banka 30 gün sonra toplam tutardan %2 komisyon keserek kalanını hesaba geçirmiştir.

• Satış: Borç: 108 Diğer Hazır Değerler 24.000 / Alacak: 600 Yurt İçi Satışlar 20.000; 391 Hesaplanan KDV 4.000 (24.000 = 24.000)
• Komisyon = 24.000 × %2 = 480 TL; bankaya geçen = 23.520 TL.
• Tahsil: Borç: 102 Bankalar 23.520; 653 Komisyon Giderleri 480 / Alacak: 108 Diğer Hazır Değerler 24.000 (23.520 + 480 = 24.000). Komisyonu satış gideri olarak 760 hesabında izleyen işletmeler de vardır; soru kökündeki tercihe uyulur.

Örnek 2 – Kasa noksanı. Sayımda kasada kayıtlara göre 900 TL eksik bulunmuştur. Araştırmada 600 TL'nin veznedar hatasından kaynaklandığı anlaşılmış, 300 TL'nin nedeni dönem sonuna kadar bulunamamıştır.

• Tespit: Borç: 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 900 / Alacak: 100 Kasa 900
• Sorumlu belirlenince: Borç: 135 Personelden Alacaklar 600 / Alacak: 197 600
• Dönem sonu: Borç: 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 300 / Alacak: 197 300. 197 hesabı kapanır (900 − 600 − 300 = 0).

Örnek 3 – Yabancı para değerlemesi. Kasada 1.000 ABD doları vardır ve 1 dolar = 38,00 TL kurundan 38.000 TL olarak kayıtlıdır. Dönem sonu döviz alış kuru 39,50 TL'dir.

• Değerlenmiş tutar = 1.000 × 39,50 = 39.500 TL; kur farkı = 39.500 − 38.000 = 1.500 TL kâr.
• Borç: 100 Kasa 1.500 / Alacak: 646 Kambiyo Kârları 1.500

Örnek 4 – Mevduat faizi. 300.000 TL'lik vadeli mevduattan 18.000 TL brüt faiz tahakkuk etmiş, banka %15 stopaj keserek kalanı hesaba geçirmiştir.

• Stopaj = 18.000 × %15 = 2.700 TL; net faiz = 15.300 TL.
• Borç: 102 Bankalar 15.300; 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 2.700 / Alacak: 642 Faiz Gelirleri 18.000 (15.300 + 2.700 = 18.000)

Örnek 5 – Banka mutabakatı. 102 kalanı 64.000 TL (çekler doğrudan 102'den düşülerek kaydediliyor); banka özeti 71.500 TL. Farklar: bankanın tahsil ettiği senet 8.000 TL, banka masrafı 200 TL, ibraz edilmemiş çek 5.700 TL, yoldaki para 6.000 TL.

• İşletme tarafı: 64.000 + 8.000 − 200 = 71.800 TL
• Banka tarafı: 71.500 + 6.000 − 5.700 = 71.800 TL (denk)
• Düzeltme kayıtları: Borç: 102 8.000 / Alacak: 121 Alacak Senetleri 8.000 ve banka masrafı için Borç: ilgili gider hesabı 200 / Alacak: 102 200.