KPSS A Muhasebe Tekdüzen Hesap Planı ve Temel Mali Tablolar konu anlatımı

Tekdüzen Hesap Planı (THP), Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile 1994'ten itibaren uygulanan; hesapların adlarını, kodlarını, içeriklerini ve işleyişlerini standartlaştıran hesap planıdır. Amaç; işletmeler arasında karşılaştırılabilir, güvenilir ve denetlenebilir mali tablolar üretmektir. THP ondalık sistemle kurulmuştur: hesap sınıfı (tek hane), hesap grubu (iki hane) ve defteri kebir (büyük defter) hesabı (üç hane). Örneğin 1 Dönen Varlıklar → 10 Hazır Değerler → 100 Kasa. Üç haneden sonrası işletmenin ihtiyacına göre açılan yardımcı hesaplardır.

Temel mali tablolar bilanço ve gelir tablosudur. Ek mali tablolar ise satışların maliyeti tablosu, fon akım tablosu, nakit akım tablosu, kâr dağıtım tablosu ve özkaynaklar değişim tablosudur.

Hesap sınıfları

Vade ayrımı: vadesi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde dolan kalemler dönen varlık / KVYK, daha uzun olanlar duran varlık / UVYK'dır. Uzun vadeli bir kalemin vadesine bir yıldan az kalınca kısa vadeli gruba aktarılır.

Hesapların işleyişi

Gelir tablosu yapısı (çok adımlı)

A Brüt Satışlar (60) − B Satış İndirimleri (61) = C Net Satışlar; − D Satışların Maliyeti (62) = Brüt Satış Kârı; − E Faaliyet Giderleri (63) = Faaliyet Kârı; + F Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar (64) − G Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (65) − H Finansman Giderleri (66) = Olağan Kâr; + I Olağandışı Gelir ve Kârlar (67) − J Olağandışı Gider ve Zararlar (68) = Dönem Kârı; − K Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (69) = Dönem Net Kârı.

7/A ve 7/B seçenekleri

7/A fonksiyon esaslıdır: giderler 710, 720, 730, 740, 750, 760, 770, 780 hesaplarında toplanır; 63 ve 66 gruplarına yansıtma hesapları (761, 771, 781 vb.) aracılığıyla aktarılır. Belirli büyüklüğü aşan bilanço esası işletmeleri 7/A'yı uygulamak zorundadır. 7/B çeşit esaslıdır: giderler 790–797 hesaplarında izlenir; 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı ve 799 Üretim Maliyet Hesabı kullanılır.

Örnek 1 – Kuruluş ve ilk işlemler.

• Ortaklar 50.000 TL nakit ve 250.000 TL banka mevduatı ile şirketi kurmuştur. Borç: 100 Kasa 50.000; 102 Bankalar 250.000 / Alacak: 500 Sermaye 300.000 (300.000 = 300.000).
• 80.000 TL + %20 KDV'lik ticari mal veresiye alınmıştır. Borç: 153 Ticari Mallar 80.000; 191 İndirilecek KDV 16.000 / Alacak: 320 Satıcılar 96.000 (96.000 = 96.000).
• Maliyeti 35.000 TL olan mal 50.000 TL + %20 KDV'ye veresiye satılmıştır (sürekli envanter). Borç: 120 Alıcılar 60.000 / Alacak: 600 Yurt İçi Satışlar 50.000; 391 Hesaplanan KDV 10.000. Ayrıca Borç: 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 35.000 / Alacak: 153 Ticari Mallar 35.000.
• Ay sonu KDV mahsubu: Borç: 391 Hesaplanan KDV 10.000; 190 Devreden KDV 6.000 / Alacak: 191 İndirilecek KDV 16.000 (16.000 = 16.000).
• Kontrol: Varlıklar = 50.000 + 250.000 + 60.000 + 45.000 (153) + 6.000 (190) = 411.000 TL. Kaynaklar = 96.000 (320) + 300.000 (sermaye) + 15.000 (kâr: 50.000 − 35.000) = 411.000 TL. Eşitlik sağlanır.

Örnek 2 – Gelir tablosunun düzenlenmesi. Hesap kalanları (TL): 600 Yurt İçi Satışlar 800.000; 601 Yurt Dışı Satışlar 100.000; 610 Satıştan İadeler 20.000; 611 Satış İskontoları 10.000; 621 SMM 450.000; 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 60.000; 632 Genel Yönetim Giderleri 50.000; 642 Faiz Gelirleri 15.000; 656 Kambiyo Zararları 5.000; 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 20.000; 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar 8.000; 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 3.000; hesaplanan vergi karşılığı 76.250.

• Brüt satışlar 900.000 − satış indirimleri 30.000 = net satışlar 870.000
• 870.000 − 450.000 = brüt satış kârı 420.000
• 420.000 − 110.000 = faaliyet kârı 310.000
• 310.000 + 15.000 − 5.000 − 20.000 = olağan kâr 300.000
• 300.000 + 8.000 − 3.000 = dönem kârı 305.000
• 305.000 − 76.250 = dönem net kârı 228.750

Örnek 3 – Dönem sonu kapanış ve vergi. Yukarıdaki işletme dönem içinde 60.000 TL geçici vergi ödeyip 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabında izlemiştir.

• Borç: 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları 76.250 / Alacak: 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları 76.250
• Mahsup: Borç: 370 60.000 / Alacak: 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 60.000; 370'te ödenecek 16.250 TL kalır.
• Gelir tablosu hesapları 690'a, 690 ile 691 de 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına devredilir; 692'deki 228.750 TL bilançoya aktarılır: Borç: 692 228.750 / Alacak: 590 Dönem Net Kârı 228.750.