KPSS A Muhasebe Kısa ve Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar konu anlatımı

Yabancı kaynaklar, işletmenin üçüncü kişilere olan borçlarıdır ve bilançonun pasif tarafında özkaynaklardan önce yer alır. Vadesi bilanço tarihinden itibaren bir yıl (bir faaliyet dönemi) içinde gelen borçlar kısa vadeli yabancı kaynaklar (3 grubu), vadesi bir yıldan uzun olanlar uzun vadeli yabancı kaynaklar (4 grubu) içinde izlenir. Uzun vadeli bir borcun vadesi bir yılın altına indiğinde, bu kısım dönem sonunda kısa vadeli ilgili hesaba aktarılır.

KPSS A Grubu Muhasebe sınavında bu konudan; banka kredileri ve faiz hesaplamaları, borç senetleri ve borç senetleri reeskontu, ücret tahakkuku (personele borçlar, ödenecek vergi ve SGK kesintileri), KDV mahsubu, alınan avanslar, tahvil ihracı ile uzun vadeli borçların kısa vadeye aktarılması soruları gelir.

Kısa vadeli yabancı kaynaklar (3)

Uzun vadeli yabancı kaynaklar (4)

• 40 Mali Borçlar: 400 Banka Kredileri, 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar, 405 Çıkarılmış Tahviller, 407 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler, 408 Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-)
• 42 Ticari Borçlar: 420 Satıcılar, 421 Borç Senetleri, 422 Borç Senetleri Reeskontu (-), 426 Alınan Depozito ve Teminatlar
• 43 Diğer Borçlar, 44 Alınan Avanslar (440 Alınan Sipariş Avansları)
• 47 Borç ve Gider Karşılıkları: 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı, 479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları
• 48 Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları: 480, 481
• 49 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

Genel işleyiş kuralları

• Borç hesapları pasif karakterlidir: borç doğduğunda alacaklanır, borç ödendiğinde veya azaldığında borçlanır; alacak kalanı verir.

• Dış iskonto: Reeskont = A × n × t / 36.000 (A: senedin nominal değeri, n: yıllık faiz oranı, t: vadeye kalan gün)
  • İç iskonto: Reeskont = A × n × t / (36.000 + n × t)

Örnek 1 – Kısa vadeli banka kredisi ve faiz tahakkuku

İşletme 1 Ekim X1'de 6 ay vadeli, yıllık %30 basit faizli 200.000 TL kredi kullanmıştır; anapara ve faiz vadede ödenecektir. Hesap dönemi takvim yılıdır.

• Kredi kullanımı: Borç 102 Bankalar 200.000 – Alacak 300 Banka Kredileri 200.000
• 31.12.X1 (3 aylık faiz): 200.000 × 0,30 × 3/12 = 15.000 TL → Borç 780 Finansman Giderleri 15.000 – Alacak 300 Banka Kredileri 15.000
• Vadede (1 Nisan X2) toplam faiz 200.000 × 0,30 × 6/12 = 30.000 TL; X2'ye düşen kısım 15.000 TL.

Örnek 2 – Senetli mal alımı ve borç senedi reeskontu

İşletme 1 Kasım'da 60.000 TL + %20 KDV tutarında ticari malı, 72.000 TL nominal değerli bir bono vererek satın almıştır. 31 Aralık'ta senedin vadesine 90 gün kalmıştır; reeskont faiz oranı yıllık %30'dur (dış iskonto, yıl 360 gün).

• Alış kaydı: Borç 153 Ticari Mallar 60.000 ve 191 İndirilecek KDV 12.000 – Alacak 321 Borç Senetleri 72.000
• Reeskont (dış iskonto) = 72.000 × 30 × 90 / 36.000 = 5.400 TL
• Kayıt: Borç 322 Borç Senetleri Reeskontu 5.400 – Alacak 647 Reeskont Faiz Gelirleri 5.400
• Bilançoda borç senetleri net 72.000 − 5.400 = 66.600 TL görünür.
• Aynı senet için iç iskonto: 72.000 × 30 × 90 / (36.000 + 2.700) ≈ 5.023,26 TL (iç iskonto her zaman dış iskontodan küçüktür).

Örnek 3 – Ücret tahakkuku

Yönetim personelinin brüt ücreti 100.000 TL'dir. Örnek kesinti tutarları: SGK işçi payı 14.000, işsizlik sigortası işçi payı 1.000, gelir vergisi 12.000, damga vergisi 800 TL. İşveren SGK payı 15.500, işveren işsizlik sigortası payı 2.000 TL'dir.

• Net ücret = 100.000 − 14.000 − 1.000 − 12.000 − 800 = 72.200 TL
• 360'a yazılacak = 12.000 + 800 = 12.800 TL
• 361'e yazılacak = 14.000 + 1.000 + 15.500 + 2.000 = 32.500 TL
• Gider = brüt ücret + işveren payları = 100.000 + 17.500 = 117.500 TL

Örnek 4 – Tahvil ihracı ve ihraç farkının itfası

Şirket, 5 yıl vadeli, nominal değeri 100 TL olan 5.000 adet tahvili nominal değerin %95'i üzerinden ihraç etmiş, bedel bankaya yatırılmıştır. Yıllık kupon faizi %20'dir; ihraç farkı eşit tutarlarla itfa edilmektedir.

• Nominal = 500.000 TL; tahsil edilen = 475.000 TL; ihraç farkı = 25.000 TL
• İhraç: Borç 102 Bankalar 475.000 ve 408 Menkul Kıymetler İhraç Farkı 25.000 – Alacak 405 Çıkarılmış Tahviller 500.000
• Yıllık kupon faizi = 500.000 × %20 = 100.000 TL (Borç 780 – Alacak 102)
• Yıllık ihraç farkı itfası = 25.000 / 5 = 5.000 TL (Borç 780 – Alacak 408)
• Yıllık toplam borçlanma gideri = 100.000 + 5.000 = 105.000 TL
• Son yıla girildiğinde tahvil anaparası 405'ten 304 Tahvil Anapara Borç, Taksit ve Faizleri hesabına aktarılır.