Formül atölyesi
Kuralı gör, örnekte dene, sonra kendi kaleminle çöz.
6 bölüm · ~10 dk · 8 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Tablo ve grafik yorumlama, KPSS Önlisans matematik testinde her sınavda iki soru civarında yer alan ve genellikle bir veri üzerine iki ya da üç sorunun birlikte sorulduğu bir konudur. Bu sorularda yeni bir formül öğrenmen gerekmez; yüzde, oran ve ortalama bilgisini veriyi doğru okuyarak uygulaman beklenir.
Karşına çıkacak başlıca gösterimler şunlardır: tablolar, sütun (çubuk) grafikleri, çizgi grafikleri ve daire (pasta) grafikleri. Puan kaybının en büyük nedeni hesap değil okuma hatasıdır: birimi (bin, milyon, TL, litre), ekseni ya da neyin neye oranlandığını gözden kaçırmak. Soruyu çözmeden önce grafiğin başlığını, birimini ve eksenlerini mutlaka oku.
2Formüller ve kurallar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Temel hesaplar
- Değişim yüzdesi = (Yeni değer − Eski değer) / Eski değer · 100. Payda her zaman önceki dönemdir.
- Pay (oran) = Parça / Bütün · 100. Hangi bütüne oranlandığına dikkat et: "kızların yüzde kaçı A bölümünde" ile "A bölümünün yüzde kaçı kız" farklı sorulardır.
- Aritmetik ortalama = Değerlerin toplamı / Değer sayısı.
- Ağırlıklı ortalama: Grup ortalamaları verildiğinde genel ortalama, grup ortalamalarının ortalaması değildir; toplam miktar / toplam kişi sayısı hesaplanır.
Grafik türlerine göre okuma
- Tablo: Satır ve sütun başlıklarını eşleştir. Satır ve sütun toplamlarını baştan hesaplamak sonraki soruları hızlandırır.
- Sütun grafiği: Her sütunun yüksekliği bir değeri gösterir. Dikey eksenin birimine (örneğin "bin adet") ve eksenin sıfırdan başlayıp başlamadığına bak.
- Çizgi grafiği: Zaman içindeki değişimi gösterir. Çizginin eğimi değişimin hızıdır; dik çıkış hızlı artış, yatay çizgi değişmezlik anlamına gelir. İki nokta arası "düzgün" değişiyorsa ara değerler orantıyla bulunur.
- Daire grafiği: Bütün 360°'dir. Bir dilimin gösterdiği miktar = Merkez açı / 360 · Toplam. Yüzde verilmişse merkez açı = yüzde · 3,6 olur (%25 → 90°).
Hızlı ipuçları
- Büyük sayılarla uğraşmadan önce ortak çarpanları sadeleştir: 27.000 TL'lik gelirde 1° = 27.000 / 360 = 75 TL'dir.
- "En fazla artış" sorusunda miktar mı yoksa yüzde mi sorulduğunu ayırt et; ikisi farklı dönemleri gösterebilir.
- Şıklara bakmadan önce istenen değerin yaklaşık büyüklüğünü tahmin et; bu, birim hatasını hemen ortaya çıkarır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir firmanın yıllık üretimleri (bin adet) sütun grafikte şöyle gösterilmiştir: 2021 yılında 90, 2022'de 120, 2023'te 150, 2024'te 140. 2022'den 2023'e üretim yüzde kaç artmıştır? Dört yılın ortalama üretimi kaç bin adettir?
Bir okuldaki 540 öğrencinin katıldığı kulüpler daire grafikte gösterilmiştir: spor 100°, müzik 80°, tiyatro 60°, resim 120°. Resim kulübündeki öğrenci sayısı tiyatro kulübündekinden kaç fazladır?
Bir ilçedeki 3000 hanenin ısınma türleri yüzde olarak verilmiştir: doğal gaz %50, kömür %25, elektrik %15, diğer %10. Elektrikle ısınan hane sayısı ve elektrik diliminin merkez açısı kaçtır?
Bir mağazanın aylık satışları (bin TL) çizgi grafikte şöyledir: ocak 40, şubat 64, mart 60, nisan 90, mayıs 108. Satışın bir önceki aya göre miktar olarak en çok arttığı ay ile yüzde olarak en çok arttığı ay hangileridir?
Bir okulun 9, 10 ve 11. sınıflarındaki kız ve erkek öğrenci sayıları tabloda şöyledir: 9. sınıf 55 kız – 45 erkek, 10. sınıf 42 kız – 58 erkek, 11. sınıf 65 kız – 35 erkek. Okuldaki öğrencilerin yüzde kaçı kızdır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.