KPSS Önlisans Milli Mücadele Hazırlık Dönemi konu anlatımı

I. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamış ve kısa sürede İtilaf Devletleri'nin işgaline uğramıştır. Bu işgallere karşı halk, merkezi hükümetten bağımsız olarak yerel direniş örgütleri (Kuvâ-yı Milliye) ve cemiyetler kurmuş; Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan süreç, genelgeler ve kongrelerle tek elden yürütülen bir harekete dönüşmüştür. Milli Mücadele Hazırlık Dönemi, Mondros'tan TBMM'nin açılışına (23 Nisan 1920) kadar geçen bu süreci kapsar. KPSS Önlisans'ta bu konu, kronolojik sıralama, genelge-kongre içerik eşleştirmesi ve cemiyetlerin sınıflandırılması üzerinden sorulur.

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

Mondros'un en tartışmalı maddeleri arasında Toros tünellerinin işgal edilebileceği, güvenliği tehdit eden bir durumda İtilaf Devletleri'nin herhangi bir stratejik noktayı işgal edebileceği (madde 7) ve Osmanlı ordusunun terhis edilmesi yer alır. 7. madde, Anadolu'nun fiilen işgalinin hukuki dayanağı olmuştur.

İşgaller

Mondros'un ardından Musul İngilizler, Adana önce İngilizler sonra Fransızlar, Antep-Urfa-Maraş Fransızlar, İzmir ise 15 Mayıs 1919'da İtilaf Devletleri'nin desteğiyle Yunanistan tarafından işgal edilmiştir. İzmir'in işgali, Anadolu'daki örgütlü direnişi başlatan en önemli kıvılcım olmuştur (Hasan Tahsin'in ilk kurşunu). İstanbul ise 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmiş; bu işgal Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasına yol açmıştır.

Cemiyetler

Zararlı cemiyetler: azınlıkların kurduğu Mavri Mira (Rum, Batı Anadolu-Trakya'yı Yunanistan'a bağlamak), Pontus Rum Cemiyeti, Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri (Ermeni bağımsızlığı) ile Osmanlı içinden çıkan İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Kürt Teali Cemiyeti. Yararlı (milli) cemiyetler: Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti; bunlar Sivas Kongresi'nde tek çatı altında birleştirilmiştir.

Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı ve Amasya Genelgesi

Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıkmıştır. 22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin ilk resmi belgesidir: "vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir" denilerek "milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağı" vurgulanmış, Sivas'ta bir kongre toplanması istenmiştir.

Kongreler

Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919), bölgesel bir kongredir; manda-himaye reddedilmiş, "milli sınırlar içinde vatan bir bütündür" ilkesi ilk kez burada söylenmiş, Temsil Heyeti kurulmuştur. Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) ülke genelini temsil eder; tüm yararlı cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleştirilmiş, bir Amerikan mandası tartışılıp reddedilmiştir.

Misak-ı Millî ve İstanbul'un işgali

Ali Rıza Paşa hükümeti ile Temsil Heyeti arasında Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919) yapılmış, Meclis-i Mebusan'ın toplanması kabul edilmiştir. Meclis, 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millî kararlarını kabul etmiştir. Bu gelişme İtilaf Devletleri'ni telaşlandırmış, 16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edilmiş, meclis dağıtılmıştır. Bunun üzerine Mustafa Kemal Ankara'da yeni bir meclisin toplanması çağrısını yapmış; bu süreç 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılışıyla sonuçlanmıştır.