KPSS Önlisans Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi konu anlatımı

20. yüzyıl başında Osmanlı Devleti art arda girdiği savaşlarla Kuzey Afrika'daki son toprağını ve Avrupa'daki topraklarının hemen tamamını kaybetmiş, ardından I. Dünya Savaşı'nda birçok cephede birden mücadele etmek zorunda kalmıştır. Dağılma Dönemi, özellikle Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nda açılan cepheleri kapsar. KPSS Önlisans'ta bu başlıktan savaş-antlaşma eşleştirmesi, cephe özellikleri ve neden-sonuç ilişkisi kurdurulan sorular gelir.

Trablusgarp Savaşı (1911-1912): İtalya'nın sömürge edinme isteğiyle Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı Trablusgarp ve Bingazi'ye saldırmasıyla başlamıştır. Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi genç subaylar gönüllü olarak bölgeye gidip yerel direnişi örgütlemiştir. Balkan Savaşı çıkınca Osmanlı iki cephede birden savaşacak güce sahip olmadığından Uşi Antlaşması'yla (1912) barış yapılmış; Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılmış, yalnızca halifelik bağı sembolik olarak korunmuştur. Rodos ve Oniki Ada geçici olarak İtalya'da bırakılmış, bir daha geri alınamamıştır.

I. Balkan Savaşı (1912-1913): Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ'ın oluşturduğu Balkan İttifakı, büyük ölçüde Rusya'nın kışkırtmasıyla Osmanlı'ya saldırmıştır. Ordunun büyük bölümünün Trablusgarp'ta olması yüzünden Osmanlı ağır bir yenilgi almış, Balkan topraklarının neredeyse tamamı kaybedilmiş, Londra Antlaşması (1913) imzalanmıştır.

II. Balkan Savaşı (1913): Balkan devletleri ele geçirdikleri toprakları paylaşamayınca Sırbistan, Yunanistan, Romanya ve Karadağ, Bulgaristan'a karşı birleşmiştir. Bu karışıklıktan yararlanan Osmanlı Edirne ve Kırklareli'ni geri almıştır. Bu gelişme, Balkan ittifakının kalıcı olmayıp yalnızca ortak çıkara dayandığını göstermiştir. Balkan Savaşları'nın sonunda yaşanan ağır toprak kaybı, Osmanlı aydınları arasında Türkçülük akımının güçlenmesine katkı sağlamıştır.

I. Dünya Savaşı'na giriş: Osmanlı, yalnız kalmama düşüncesiyle Almanya ile 2 Ağustos 1914'te gizli bir ittifak antlaşması imzalamış; kısa süre sonra Alman Goeben ve Breslau gemilerinin (Yavuz ve Midilli) Rus limanlarını bombalamasıyla savaşa fiilen girmiştir.

Cepheler: Kafkas Cephesi'nde Ruslara karşı açılan Sarıkamış Harekâtı, ağır kış koşulları yüzünden büyük kayıplarla sonuçlanmıştır. Kanal Cephesi'nde Süveyş Kanalı'nı ele geçirme girişimi başarısız olmuştur. Çanakkale Cephesi (1915), İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u alıp Rusya'ya yardım ulaştırma planının parçasıydı; Osmanlı ordusu (Mustafa Kemal'in de içinde bulunduğu komuta kademesiyle) burada büyük bir zafer kazanmış, bu zafer Rusya'ya yardımın kesilmesine ve Mustafa Kemal'in ulusal bir isim olarak öne çıkmasına zemin hazırlamıştır. Irak Cephesi'nde Kûtü'l-Amâre Kuşatması'nda (1916) İngiliz kuvvetleri esir alınmıştır. Hicaz-Yemen Cephesi'nde Şerif Hüseyin önderliğinde başlayan Arap isyanı Osmanlı'yı zor durumda bırakmıştır. Suriye-Filistin Cephesi'nde savaşın sonunda yaşanan bozgun, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasını hızlandırmıştır. Galiçya ve Romanya ise Osmanlı'nın müttefiklerine asker gönderdiği yardımcı cephelerdir.