KPSS Önlisans Osmanlı Devleti Kuruluş ve Yükselme Dönemi konu anlatımı

Osmanlı Devleti, Osman Bey tarafından 1299 civarında, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Moğol baskısıyla zayıflamasının ardından Söğüt-Domaniç yöresinde bir uç beyliği olarak kurulmuştur. Bu konu, KPSS Önlisans Tarih testinde kuruluş (1299-1453) ve yükselme (1453-1579) dönemlerinin en önemli hükümdarları, savaşları ve kurumları üzerinden sorulur.

Osman Bey'in ardından tahta geçen Orhan Bey, Bursa'yı fethederek başkent yapmış, ilk düzenli Osmanlı ordusunu (yaya-müsellem) kurmuş ve 1354'te Çimpe Kalesi'ni alarak Osmanlı'nın Rumeli'deki (Avrupa'daki) ilk toprağını kazanmıştır. I. Murad (Hüdavendigâr) döneminde Edirne fethedilerek başkent yapılmış, Çandarlı Kara Halil öncülüğünde Yeniçeri Ocağı ve Divan-ı Hümayun kurulmuş, 1389 I. Kosova Savaşı'nda Balkan haçlı ittifakı yenilmiştir; I. Murad bu savaşta şehit düşmüştür.

Yıldırım Bayezid, 1396 Niğbolu Savaşı'nda Haçlı ordusunu yenmiş, ancak 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek esir düşmüş; bu yenilgi 1402-1413 Fetret Devri'ni (şehzadeler arası taht kavgaları) başlatmıştır. I. Mehmed (Çelebi Mehmed), kardeşlerini bertaraf ederek birliği yeniden sağladığı için "ikinci kurucu" olarak anılır. II. Murad, 1444 Varna ve 1448 II. Kosova savaşlarıyla Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyetini pekiştirmiştir.

II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmed), 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'nu sona erdirmiş; bu fetih hem Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın açılması hem de Osmanlı'nın kuruluş devrinin bitip yükselme devrinin başlaması açısından dönüm noktasıdır. Fatih ayrıca Kanunname-i Al-i Osman ile merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.

Yavuz Sultan Selim, 1514 Çaldıran Savaşı'nda Safevi Devleti'ni yenerek Doğu Anadolu'ya hâkim olmuş; 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Memlük Devleti'ni ortadan kaldırarak Mısır, Suriye ve Hicaz'ı topraklarına katmıştır. Bu fetihlerle halifelik unvanı Osmanlı padişahlarına geçmiş, Osmanlı Devleti İslam dünyasının siyasi lideri konumuna gelmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı en geniş sınırlarına ulaşmıştır: 1526 Mohaç Savaşı ile Macaristan'ın büyük kısmı ele geçirilmiş, 1529'da I. Viyana Kuşatması gerçekleştirilmiş, Barbaros Hayreddin Paşa'nın 1538 Preveze Deniz Savaşı'ndaki zaferiyle Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü sağlanmıştır. Kanuni, Kanunname-i Osmanî ile hukuk sistemini de düzenlemiştir.

Örnek 1.

Soru: Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki ilk toprağını kazanmasını sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul'un fethi B) Orhan Bey'in Çimpe Kalesi'ni ele geçirmesi C) I. Kosova Savaşı D) Niğbolu Savaşı E) Ankara Savaşı

Çözüm: Orhan Bey döneminde 1354'te Çimpe Kalesi'nin ele geçirilmesiyle Osmanlı, Rumeli'de ilk toprağına sahip olmuştur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Örnek 2.

Soru: 1402 Ankara Savaşı'nın Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul'un fethedilmesi B) Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi C) Fetret Devri'nin başlaması D) Yeniçeri Ocağı'nın kurulması E) Mısır'ın fethedilmesi

Çözüm: Yıldırım Bayezid'in Timur'a yenilip esir düşmesiyle sonuçlanan Ankara Savaşı, Fetret Devri'ni başlatmıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Örnek 3.

Soru: Aşağıdakilerden hangisi Yavuz Sultan Selim döneminde gerçekleşen gelişmelerden biri değildir?

A) Çaldıran Savaşı'nın kazanılması B) Mercidabık Savaşı'nın kazanılması C) Ridaniye Savaşı'nın kazanılması D) Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi E) Preveze Deniz Savaşı'nın kazanılması

Çözüm: Preveze Deniz Savaşı, 1538'de Kanuni Sultan Süleyman döneminde kazanılmıştır. Doğru cevap E şıkkıdır.