KPSS Önlisans XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti konu anlatımı

XX. yüzyıl başında Osmanlı Devleti, II. Abdülhamid'in yaklaşık otuz yıl süren istibdat (baskı) yönetiminin ardından yeniden anayasal düzene geçmiş, ancak bu geçiş kısa sürede iç çekişmelere ve I. Dünya Savaşı'na sürüklenmeye sahne olmuştur. Bu konu, savaşların askeri ayrıntılarından çok aynı dönemin siyasi ve idari gelişmelerine; yani II. Meşrutiyet'in ilanı, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidara gelişi ve savaşa giriş sürecine odaklanır. KPSS Önlisans'ta bu başlıktan özellikle II. Meşrutiyet dönemi olayları ve İttihat-Terakki'nin siyasi konumu üzerinden sorular sorulur.

II. Meşrutiyet'in ilanı (1908)

II. Abdülhamid, 1878'de I. Meşrutiyet'i fiilen askıya alarak yaklaşık otuz yıllık bir istibdat dönemi başlatmıştı. Buna tepki olarak örgütlenen Jön Türkler ve Selanik merkezli İttihat ve Terakki Cemiyeti, Rumeli'de subaylar arasında yaygınlaşan bir baskı hareketi başlatmıştır. 1908'de bu baskıyla II. Abdülhamid, Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koyarak II. Meşrutiyet'i ilan etmek zorunda kalmıştır; Meclis-i Mebusan yeniden açılmıştır.

31 Mart Vakası (1909) ve sonrası

II. Meşrutiyet'in ilanından kısa süre sonra çıkan 31 Mart Vakası, Selanik'ten gelen ve içinde Mustafa Kemal'in de kurmay subay olarak yer aldığı Hareket Ordusu tarafından bastırılmıştır. Bu olayın ardından II. Abdülhamid tahttan indirilmiş, yerine V. Mehmed Reşad padişah olmuştur. Bir iç ayaklanmanın doğrudan bir askeri birlik tarafından bastırılması, bu tarihten sonra ordunun Osmanlı siyasetinde belirleyici bir aktöre dönüştüğünü göstermektedir.

İttihat ve Terakki'nin iktidara yükselişi

II. Meşrutiyet'in ilk yıllarında Hürriyet ve İtilaf Fırkası gibi muhalif partilerle görece çok partili bir hayat yaşanmıştır. Ancak Trablusgarp ve Balkan Savaşları'ndaki ağır yenilgiler muhalefeti güçsüz düşürmüş; 1913'teki Bab-ı Ali Baskını ile İttihat ve Terakki hükümeti doğrudan ele geçirmiştir. Bu tarihten itibaren Enver, Talat ve Cemal Paşalar önderliğinde fiilen tek parti yönetimine geçilmiş, I. Dünya Savaşı'na giriş kararı da büyük ölçüde bu üçlünün etkisiyle alınmıştır.

I. Dünya Savaşı'na giriş süreci

Balkan Savaşları'nın yarattığı kayıp ve yalnız kalmama kaygısı, İttihat ve Terakki'yi bir müttefik arayışına yöneltmiş; bu arayış Almanya ile 1914'te imzalanan gizli ittifak antlaşmasıyla sonuçlanmıştır. Osmanlı, kısa süre sonra Alman Goeben ve Breslau (Yavuz ve Midilli) gemilerinin Rus limanlarını bombalamasıyla savaşa fiilen girmiştir.