Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
6 bölüm · ~14 dk · 14 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye'de tarım, hem istihdam hem de bölgesel kalkınma açısından hâlâ önemli bir ekonomik faaliyettir; ancak tarımın nerede, hangi ürünle ve ne yoğunlukta yapılacağını belirleyen şey büyük ölçüde doğal ve beşerî faktörlerin bir arada değerlendirilmesidir. KPSS Coğrafya'da tarım konusu, ezbere ürün-yer eşleştirmesinden çok, "bu ürün neden burada yetişir, neden başka yerde yetişmez" sorusuna mantık yürüterek cevap verebilmeyi ölçer.
Tarımı etkileyen doğal faktörler iklim, toprak, yer şekilleri ve su kaynaklarıdır. Sıcaklık ve yağış, bir bitkinin yetişme süresini ve verimini belirler; bu yüzden aynı bitki, ülkenin her yerinde aynı verimle yetiştirilemez. Toprak özellikleri (derinlik, alüvyal zenginlik, tuzluluk) ürün çeşidini ve verimi etkiler; Çukurova, Gediz, Büyük Menderes ve Bakırçay gibi delta ovaları alüvyal toprakları sayesinde Türkiye'nin en verimli tarım alanları arasındadır. Yer şekilleri, eğim arttıkça makineli tarımı zorlaştırır ve erozyon riskini artırır; ayrıca yükseklik arttıkça sıcaklık düştüğü için bitki örtüsü ve tarım ürünü sırayla değişir (dikey/katlı tarım kuşakları). Su kaynakları ise kurak ve yarı kurak bölgelerde sulamayla üretimi mümkün kılar; Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) bu duruma en iyi örnektir.
Tarımı etkileyen beşerî ve ekonomik faktörler arasında nüfus yoğunluğu ve iş gücü, pazara/kente yakınlık, ulaşım imkânları, sermaye birikimi, tarımsal teknoloji (traktör, gübre, tohum ıslahı, sulama sistemleri), miras yoluyla toprakların parçalanması (Anadolu'da tarım arazilerinin küçük ve dağınık parsellere bölünmesi) ve devlet politikaları (destekleme alımları, sulama yatırımları, tarım kredileri) sayılabilir. Sebze ve meyvecilikte pazara yakınlık özellikle önemlidir; çünkü bu ürünler çabuk bozulur ve hızlı nakliye gerektirir.
Bu faktörlerin bölgeden bölgeye farklı biçimde bir araya gelmesi, Türkiye'de belirgin bir ürün deseni ve bölgesel uzmanlaşma ortaya çıkarır: Karadeniz'de fındık ve çay, Ege'de zeytin ve tütün, Akdeniz'de narenciye ve seracılık, Marmara'da çok yönlü ticari tarım, İç Anadolu'da tahıl ve şeker pancarı, Güneydoğu Anadolu'da GAP sonrası pamuk ve tahıl artışı öne çıkar.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Alüvyal ova / delta ovası
Akarsuların taşıyıp biriktirdiği verimli, ince taneli topraklarla kaplı düz araziler (Çukurova, Bakırçay, Gediz, Büyük Menderes, Bafra-Çarşamba ovaları).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir öğrenci, "Fındık üretimi neden yoğun olarak Doğu Karadeniz kıyılarında yapılır?" sorusuna cevap ararken şu bilgileri bir araya getiriyor: Fındık, yetişme döneminde ilkbaharda geç donlara karşı hassastır; nemli ve ılıman bir iklim ister.
"İç Anadolu Bölgesi'nde buğday üretiminin yaygın, pamuk üretiminin ise sınırlı olmasının nedeni nedir?" sorusunu düşünelim.
"Akdeniz kıyısında sebze ve meyve üretiminde erkencilik görülürken, aynı ürünlerin Doğu Anadolu'da yetiştirilememesinin nedeni nedir?" sorusu sorulduğunda öğrencinin izlemesi gereken mantık zinciri şudur.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.