Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
6 bölüm · ~13 dk · 14 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye, dünya ortalamasının (~840 m) oldukça üzerinde bir ortalama yükseltiye (yaklaşık 1132 m) sahip, engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Bu engebelilik, ülkenin Alp-Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde bulunmasından, yani genç, henüz aşınmamış dağların varlığından kaynaklanır. Yükselti genel olarak batıdan doğuya doğru artar; Doğu Anadolu, Türkiye'nin en yüksek ve en engebeli bölümüdür.
Dağlar, kıyıya göre konumlarına göre kenar (kıyı) dağları ve iç kesim dağları olarak; oluşumlarına göre ise kıvrım dağları ve volkanik dağlar olarak sınıflandırılır. Kuzeyde Karadeniz kıyısı boyunca uzanan Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Akdeniz kıyısı boyunca uzanan Toros Dağları kenar dağlarının başlıcalarıdır; ikisi de kıyıya paralel uzanarak kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı güçleştirir. Doğu Anadolu'da ise Ağrı, Süphan, Nemrut ve Erciyes gibi genç volkanik dağlar yer alır.
Ovalar oluşumlarına göre tektonik (graben), karstik, volkanik ve birikinti (alüvyal) ovalar olarak; platolar ise başlıca İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz'in iç kesimlerinde yaygın olarak görülür. Akarsu vadileri, özellikle kalker (kireç taşı) arazilerin yaygın olduğu Toroslar'da derin ve kanyon biçiminde gelişmiştir. Kıyı biçimleri de yer şekilleriyle yakından ilişkilidir: dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz kıyıları düzgün (boyuna kıyı), dağların kıyıya dik uzandığı Ege kıyıları ise girintili çıkıntılıdır (enine kıyı).
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kenar (kıyı) dağları
Kıyıya paralel uzanan, genç kıvrımlı dağlardır. Kuzey Anadolu Dağları (Karadeniz kıyısı boyunca, Doğu-Batı yönünde) ve Toros Dağları (Akdeniz kıyısı boyunca, daha yüksek ve daha engebeli, karstik yapı yaygın) başlıca örnekleridir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Karadeniz kıyısında yaşayan bir çiftçi, ürettiği ürünleri iç kesimdeki bir şehre karayoluyla ulaştırmak istediğinde, kısa kuş uçuşu mesafeye rağmen yol çoğu zaman dolambaçlı ve dik yamaçlıdır.
Soru: Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Ege Bölgesi'nde, birbirine paralel uzanan yüksek kesimlerin (horstların) arasında kalan alçak, düz tabanlı Gediz Ovası, yer kabuğu hareketleriyle çökme sonucu oluşmuştur.
Soru: Bu bilgiye göre Gediz Ovası hangi tür bir ovadır?
Ege kıyılarında koylar, körfezler ve yarımadalar birbirini izler; kıyı çizgisi oldukça girintili çıkıntılıdır. Buna karşılık Antalya çevresindeki Akdeniz kıyısı, Toros Dağları'nın kıyıya paralel uzanması nedeniyle daha düzgün bir görünüm sergiler.
Soru: Ege kıyılarının girintili çıkıntılı olmasının temel nedeni nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.