ÖABT Coğrafya Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası konu anlatımı

Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası, dünya kara kütlelerinin büyük ölçekli parçaları olan kıtaların konum, yüzölçümü, yer şekilleri, iklim özellikleri, nüfus ve gelişmişlik düzeyi bakımından genel coğrafi özelliklerini karşılaştırmalı olarak inceleyen bölgesel coğrafya konusudur. ÖABT Coğrafya sınavında bu konu; her kıtanın kendine özgü fiziki ve beşerî özelliklerinin diğer kıtalarla karşılaştırılması, kıtalara özgü belirgin yer şekillerinin (dağ sıraları, havzalar, çöller) tanınması ve bu özelliklerin iklim, nüfus dağılışı ve ekonomik faaliyetlerle ilişkilendirilmesi başlıkları altında sorulur. Konunun temel mantığı, her kıtanın kendine özgü bir "coğrafi kimlik" taşıdığı ve bu kimliğin konum (enlem, denizellik-karasallık), yüzey şekilleri ve iklim koşullarının bir bileşkesi olarak ortaya çıktığıdır. Bu nedenle sorular genellikle bir kıtaya özgü bir özelliğin (örneğin en büyük yağmur ormanı, en uzun sıradağ, en kalabalık nüfus) hangi kıtaya ait olduğunun bulunmasını ya da kıtalar arası karşılaştırma yapılmasını gerektirir.

Asya

Yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük kıtasıdır ve dünya nüfusunun en büyük bölümünü barındırır. Kuzeyde kutup iklimlerinden güneyde ekvatoral iklime kadar dünyanın en geniş iklim çeşitliliğine sahiptir. Himalaya Dağları gibi dünyanın en yüksek dağ sistemi bu kıtada yer alır; Gobi ve Arabistan gibi geniş çöller de Asya'nın karakteristik yer şekillerindendir. Ortadoğu bölgesi zengin petrol yatakları bakımından dünya ekonomisinde stratejik öneme sahiptir.

Afrika

Ekvator çizgisi kıtayı ortadan ikiye böler; bu nedenle Afrika, kuzey ve güney yarım kürede simetriğe yakın bir iklim kuşağı dağılımına sahiptir. Sahra, dünyanın en büyük sıcak çölüdür ve kıtanın kuzeyinde geniş bir alan kaplar; Kongo Havzası ise ekvatoral iklimin etkisiyle geniş tropikal yağmur ormanlarını barındırır. Doğu Afrika'da yer alan Büyük Rift Vadisi, levha hareketleriyle oluşan önemli bir çöküntü sistemidir. Kıta, madencilik kaynakları (altın, elmas, kobalt gibi) bakımından zengin olmasına rağmen genel olarak düşük gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerin yoğunlukta olduğu bir kıtadır.

Avrupa

Yüzölçümü bakımından Avustralya'dan sonra en küçük kıtalardan biridir; buna karşın nüfus yoğunluğu ve ekonomik gelişmişlik düzeyi bakımından dünyanın önde gelen bölgelerinden biridir. Kıtanın büyük bölümünde ılıman iklim tipleri (okyanusal, Akdeniz, karasal ılıman) egemendir. Sanayi devriminin doğduğu kıta olarak dünya ekonomisinin tarihsel gelişiminde belirleyici bir role sahiptir.

Kuzey Amerika

Kayalık Dağlar (Rocky Mountains) kıtanın batısında uzanan genç kıvrım dağ sistemidir; Büyük Göller ise dünyanın en büyük tatlı su göller sistemini oluşturur. Mississippi Nehri havzası, kıtanın orta kesimindeki geniş ovaları sulayan önemli bir akarsu sistemidir. Kıtanın kuzey kesimi (ABD, Kanada) yüksek gelişmişlik düzeyine sahipken, güneye doğru (Orta Amerika, Karayipler) gelişmekte olan ülkeler yoğunluktadır.

Güney Amerika

And Dağları, dünyanın en uzun kıyı sıradağıdır ve kıtanın batı kıyısı boyunca uzanır. Amazon Havzası, hem dünyanın en büyük akarsu havzası hem de en geniş tropikal yağmur ormanı örtüsüne sahip bölgedir ve bu nedenle küresel iklim dengesinde kritik bir role sahiptir. Ekvator, kıtanın kuzey kesiminden geçer; bu nedenle kıtanın büyük bölümü tropikal iklim kuşağında yer alır.

Avustralya/Okyanusya

Avustralya, tek bir ülkenin bir kıtayı oluşturduğu istisnai bir durumdur. Kıtanın iç kesimleri geniş çöllerle (Büyük Kum Çölü gibi) kaplıyken, kıyı kesimleri daha nemli ve yerleşime elverişlidir. Kıtanın uzun süre diğer kara kütlelerinden izole kalması, kanguru ve koala gibi endemik tür bakımından zengin bir canlı çeşitliliğinin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Antarktika

Sürekli yerleşimi bulunmayan tek kıtadır; yüzeyinin neredeyse tamamı kalın buzullarla kaplıdır ve dünyanın tatlı su rezervinin büyük bölümünü barındırır. Kıtada yalnızca bilimsel araştırma istasyonları bulunur ve Antarktika Antlaşması gibi uluslararası düzenlemelerle kıtanın askeri amaçlarla kullanımı sınırlandırılmış, bilimsel iş birliğine açık tutulmuştur.