Fizik laboratuvarı
Olayı gözünde canlandır, büyüklükleri ve birimleri takip et.
6 bölüm · ~13 dk · 16 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Fiziki coğrafya; yer şekillerini (jeomorfoloji), iklimi, su kaynaklarını ve toprak-bitki örtüsünü inceleyen coğrafyanın alt dalıdır. Yer şekillerinin oluşumunda iç kuvvetler (orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem) yeryüzünü yükseltip kırarken, dış kuvvetler (akarsu, rüzgâr, buzul, dalga, kimyasal ve fiziksel çözülme) bu şekilleri aşındırıp biriktirerek işler. İklimi oluşturan temel elemanlar sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağıştır; bu elemanların bölgesel dağılımı Dünya'nın başlıca iklim tiplerini (ekvatoral, muson, savan, çöl, Akdeniz, karasal, ılıman okyanusal, tundra, kutup) ortaya çıkarır. Akarsular ve göller yeryüzü şekillenmesinde hem aşındırıcı hem biriktirici rol oynar; göller oluşum şekline göre tektonik, karstik, volkanik, buzul ve set gölü gibi türlere ayrılır. Toprak örtüsü iklim ve bitki örtüsüyle yakından ilişkilidir; zonal, intrazonal ve azonal topraklar farklı oluşum süreçlerini yansıtır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Orojenez (dağ oluşumu)
Yer kabuğunun yatay kuvvetlerle kıvrılıp kırılarak dağların oluşmasıdır; genç kıvrım dağları (Alp-Himalaya kuşağı) hâlâ hareketlidir ve deprem riski taşır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir meteoroloji istasyonunda deniz seviyesindeki sıcaklık 24 °C olarak ölçülmüştür. Yakınındaki 1000 metre yükseklikteki bir tepede sıcaklığın kaç derece olması beklenir? (Sıcaklık her 200 metrede ortalama 1 °C düşer.)
Bir istasyonda ocak ayı ortalama sıcaklığı −6 °C, temmuz ayı ortalama sıcaklığı 22 °C olarak ölçülmüştür.
Soru: Bu istasyonun yıllık sıcaklık farkı (yıllık sıcaklık oranı) kaç derecedir ve bu değer neyin göstergesidir?
Bir dağın denize bakan yamacında bol yağış görülürken, aynı dağın iç kesime bakan yamacında yağış azdır ve bitki örtüsü seyrektir.
Soru: Bu durumun oluşmasında etkili olan süreç nedir?
Kalker (kireçtaşı) bakımından zengin bir arazide yeryüzünde huni biçimli çukurluklar (dolin), bunların birleşmesiyle oluşan büyük çöküntüler (uvala) ve yer altında sarkıt-dikitli boşluklar gözlenmektedir.
Soru: Bu yer şekillerinin ortak oluşum süreci nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.