ÖABT Sosyal Bilgiler İlk Çağ Uygarlıkları konu anlatımı

İlk Çağ Uygarlıkları konusu, yazının icadıyla (MÖ yaklaşık 3200) başlayıp bir kısım kaynağa göre 375'teki Kavimler Göçü, bir kısmına göre ise 476'da Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılışıyla sona eren dönemde Mezopotamya, Mısır, Anadolu, İran, Ege-Yunan ve Roma medeniyetlerinin siyasi, hukuki, dinî ve kültürel birikimini kapsar. Sümerler, çivi yazısını icat ederek tarih öncesi çağların kapanmasını sağlamış; Babil Kralı Hammurabi, "kısasa kısas" ilkesine dayanan ilk kapsamlı yazılı kanunları hazırlatmıştır. Mısır'da Nil Nehri çevresinde firavunun hem siyasi hem dinî otoriteyi elinde bulundurduğu teokratik bir monarşi kurulmuş; hiyeroglif yazı ve papirüs kullanılmıştır. Anadolu'da Hititler, Frigler, Lidyalılar, İyonlar ve Urartular kendine özgü siyasi ve kültürel yapılar oluşturmuş; Hititler ile Mısırlılar arasında imzalanan Kadeş Antlaşması (MÖ 1274) tarihte bilinen ilk yazılı antlaşma olarak kabul edilmiştir. Lidyalılar parayı icat ederek ticareti canlandırmış, Fenikeliler geliştirdikleri alfabeyi Akdeniz çevresine yaymıştır. Pers İmparatorluğu, satraplık sistemi ve Kral Yolu ile geniş toprakları yönetmiş; Yunan site devletlerinde, özellikle Atina'da Solon ve Kleisthenes'in reformlarıyla demokratik kurumların temelleri atılmıştır. Roma'da ise On İki Levha Kanunları ilk yazılı hukuk metni olarak kabul edilir; imparatorluk 395'te Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. ÖABT'de bu konu, uygarlık-yenilik eşleştirmeleri, kanun sistemlerinin karşılaştırılması ve önemli antlaşmaların/olayların tarihleriyle birlikte sorulması şeklinde karşımıza çıkar.

Mezopotamya uygarlıkları

Mısır uygarlığı

Nil Nehri çevresinde kurulan Mısır uygarlığında firavun hem siyasi hem dinî otoriteyi elinde bulundurmuş; ülke "nom" adı verilen eyaletlere ayrılmıştır. Hiyeroglif yazı ve papirüs kullanılmış, güneş yılı esaslı bir takvim geliştirilmiş, ölümden sonraki yaşama inanç nedeniyle mumyalama ve piramit inşası yaygınlaşmıştır.

Anadolu uygarlıkları

İran ve Ege-Yunan uygarlıkları

Persler, geniş topraklarını satraplık adı verilen eyaletlere ayırarak yönetmiş, Sart-Sus arasındaki Kral Yolu ile ulaşım ve haberleşmeyi güçlendirmiştir. Yunan dünyasında polis adı verilen site devletleri kurulmuş; Atina'da Solon'un borç köleliğini kaldırması ve Kleisthenes'in siyasi reformlarıyla demokratik kurumlar gelişirken, Sparta'da askerî disipline dayalı oligarşik bir yönetim egemen olmuştur.

Roma uygarlığı

Roma, Krallık, Cumhuriyet ve İmparatorluk dönemlerinden geçmiştir. On İki Levha Kanunları (MÖ 451-450), patriciler ile plebler arasındaki hukuki belirsizliği azaltmayı amaçlayan ilk yazılı Roma hukuku metnidir. İmparator Konstantin, 313'teki Milano Fermanı ile Hristiyanlığı serbest bırakmış; imparatorluk 395'te Doğu ve Batı Roma olarak ikiye ayrılmıştır.